Πέμπτη, 1 Δεκεμβρίου 2011

Προς νέο διχασμό;

Γιώργος Πρεβελάκης*

Συντηρητικοί και σοσιαλιστές διανοητές, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον (Samuel Huntington) και ο Ιμπέρ Βεντρίν (Hubert Védrίne), διαβλέπουν με ιδιαίτερη ανησυχία το νέο ρήγμα στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών. Η ενοποίηση του κόσμου και η μείωση της σημασίας των συνόρων, ενίσχυσε τα κοσμοπολιτικά στοιχεία. Οι διασυνδέσεις με τηλεπικοινωνίες και μεταφορές, τα μεγάλα πανεπιστήμια, οι πολυεθνικές εταιρείες ενοποιούν τα στοιχεία αυτά σε οικουμενικό δίκτυο· προστίθενται νέα σύμβολα, όπως τα εικονικά προϊόντα της «απλ». Αντιστοίχως αμβλύνονται οι δεσμοί αλληλεγγύης με την «άλλη» κοινωνία, με τις εσωστρεφείς ομάδες της ανώτερης και μεσαίας τάξης, καθώς και με τις ασθενέστερες πληθυσμιακές ομάδες.

Ως συνέπεια, αυξάνει η απόσταση ανάμεσα σε δύο υπό διαμόρφωση αντιλήψεις τις όποιες, ελλείψει ορολογίας, μπορούμε να ονομάσουμε «οικουμενική» και «πατριωτική». Δημιουργούνται ιδεολογικές και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις σε όλα τα πεδία: ο ρόλος του κράτους, η θέση της θρησκείας, η διεθνής παρέμβαση στα εσωτερικά των χωρών, ακόμη και ο γάμος μεταξύ ομοφυλοφίλων.

Η οικουμενική ελίτ διαθέτει οικονομική δύναμη, ελέγχει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (ΜΜΕ), συλλαμβάνει τα διεθνή ρεύματα, αξιοποιεί την διεθνή αλληλεγγύη. Έναντί της ορθώνεται η μάζα, η οποία δυσκολεύεται να αρθρώσει λόγο, εκπροσωπεί όμως καθοριστική εκλογική δύναμη, «το 99%», κατά το σύνθημα του κινήματος «καταλάβετε την Ουολ Στριτ!».

Έως πρόσφατα, οι εντάσεις ανάμεσα στα δύο «στρατόπεδα» αμβλύνονταν μέσω του άκρατου δανεισμού, χάρη στον όποιο εξασφαλιζόταν το βιοτικό επίπεδο. Η οικονομική κρίση έχει περιορίσει στο ελάχιστο την δυνατότητα αυτή. Η οικουμενική ελίτ, απελπισμένη και εξοργισμένη από τα αδιέξοδα, τις σπατάλες και την αναποτελεσματικότητα, επιδιώκει να χειραγωγήσει τις μάζες. Με έμβλημα την τεχνοκρατία και με όργανο την πατερναλιστική ηθικολογία, ολισθαίνει σε αντιδημοκρατικές πρακτικές, με αποτέλεσμα κλιμακούμενες βίαιες αντιδράσεις.

Τα παλαιού τύπου πολυσυλλεκτικά κόμματα εξομαλύνουν τις καταστάσεις αυτές:

  • Επειδή στεγάζουν και τις δύο τάσεις, οι διαμάχες εκτυλίσσονται στο εσωτερικό τους.
  • Το ένστικτο της κομματικής αυτοσυντήρησης επιβάλλει την συνδιαλλαγή.
  • Η εναλλαγή στην εξουσία εκτονώνει τις εντάσεις, οξυγονώνει το σύστημα.
  • Οι προκύπτουσες πολιτικές είναι συχνά αντιφατικές, ασαφείς και απογοητευτικές. Αποτρέπονται όμως οι διχασμοί.

Σήμερα τα κόμματα αυτά βάλλονται αμφιπλεύρως. Κατηγορούνται ως συμβιβασμένα από τους αυτόκλητους υπερασπιστές των λαϊκών συμφερόντων· αμφισβητούνται ως ξεπερασμένα και αναποτελεσματικά από τους ιδεολόγους της οικουμενικής ελίτ· οι εκατέρωθεν ακραίοι απαιτούν την εξαφάνισή τους.

Η επιδιωκόμενη ανάδυση ενός τεχνοκρατικού ελιτίστικου πόλου, με στοιχεία από όλους τους κομματικούς σχηματισμούς, θα προκαλέσει συμμετρική αντισυσπείρωση, με σημαίες το έθνος, την παράδοση και την προστασία των λαϊκών συμφερόντων. Θα χαθούν έτσι όλοι οι σύνδεσμοι ανάμεσα στις διάφορες συνιστώσες της εθνικής ζωής. Οι αντιπαραθέσεις θα οξύνονται συνεχώς. Η αμοιβαία δαιμονοποίηση ενδέχεται να προσλάβει δραματικές μορφές, όπως παλαιότερα μεταξύ βασιλικών και βενιζελικών, κομμουνιστών και εθνικοφρόνων.

Τα δυτικά κράτη κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν διαδικασίες ανάλογες, mutadis mutandis, με τους μηχανισμούς οι οποίοι διέλυσαν τις αυτοκρατορίες κατά τον 19ο και 20ό αιώνα. Τότε πολώθηκαν όλες οι αντιθέσεις γύρω από την εθνοτική λογική, με αποτέλεσμα οι κοινωνίες να βυθιστούν στην βία· τώρα διαγράφεται η προοπτική να χωριστούν οι κοινωνίες σε δύο αλληλομισούμενα στρατόπεδα.

Σε πρώτη φάση, το οικουμενικό στρατόπεδο διαθέτει αναμφίβολη υπεροχή, καθώς ελέγχει τον λόγο και, επομένως, διαμορφώνει αντιλήψεις και συμπεριφορές. Όμως, όπως και στην οικονομία, έτσι και στην πολιτική, τα fundamentals λειτουργούν καταλυτικά: πρόκειται για την πληθυσμιακή μάζα και την βία. Η οικουμενική ελίτ κινδυνεύει τελικά να εξοντωθεί ή να εξοριστεί, όπως έγινε στην ναζιστική Γερμανία, στην κεμαλική Τουρκία, στο ισλαμιστικό Ιράν, στην νασερική Αίγυπτο. Ταυτόχρονα, χωρίς την τεχνογνωσία και την διεθνή της διαδικτύωση, θα επέλθουν οικονομική συρρίκνωση, δικτατορίες, ενδεχομένως και πόλεμοι. Πρόκειται για νέες απειλές που εγείρουν ανησυχίες σε πολλές δυτικές χώρες.

Σύμφωνα με τον Μαρκ Μαζάουερ (Mark Mazower), καθηγητή ιστορίας του πανεπιστημίου Κολούμπια, «κατά τα τελευταία 200 έτη, η Ελλάδα στάθηκε στην πρώτη γραμμή των ευρωπαϊκών εξελίξεων». Κινδυνεύει, επομένως, να θιγεί πρώτη. Η χώρα μας κατεστράφη δύο φορές από διχασμούς. Θα χρειαστεί περισσή σύνεση για να μην τριτώσει το κακό.

 

* O Γεώργιος - Στυλιανός Πρεβελάκης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris 1)

Αναδημοσίευση από την Εστία - Ημερομηνία δημοσίευσης: 03-12-11


Share/Save/Bookmark

3 σχόλια:

archaeopteryx είπε...

Εγώ λοιπόν βλέπω άλλο διχασμό.

Το αριστερός-δεξιός της περιόδου πρίν το 90 έχει, νομίζω, τελειώσει, αφού τέλειωσε και εκείνη η φάση του Μεγάλου Παιχνιδιού. Μετά το 90 και οι "αριστεροί" και οι "δεξιοί" είναι μπερδεμμένοι σε παγκόσμιο επίπεδο.

Και το μπέρδεμμα διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η Ελλαδίτσα είναι εύκολη. Το φιλορωσικό κόμμα απέκτησε πατριωτικές και ορθόδοξες πτυχές, το φιλογερμανικό είναι υπέρ των ΑΠΕ και της Πράσινης Ανάπτυξης, το δεξιό είναι σε σύγχυση, λίγοι στο εθνικιστικό, λίγοι στο φιλορωσικό, και αρκετοί ευτρωπαϊστές και κρυποτπράσινοι. Μερικοί αριστεροί μετεξελίχθηκαν σε λάτρεις του πινγκουϊνου της Αρκτικής, εάν καταλαβαίνεις τι εννοώ. Και η κατηγορία των άνεργων πιτσιρικάδων είναι το μεγάλο ερωτηματικό τι εξέλιξη θα έχει.

Η Αμερική επίσης δείχνει το αλαλούμ. Οι εξαρτημένοι από παροχές, τέως αριστερίζοντες, ευρωπαϊστές (ναι έχει και εκεί) Δημοκρατικίζουν. Οι Ρεπουμπλικάνοι λεχουν μαζέψει πέρα από τους βασικούς τους, τους κρυπτοαναρχικούς και τους πραγματικά φιλελεύθερους.

Πίσω από αυτό το μπέρδεμμα, κρύβεται η προσπάθεια επαναφοράς κάποιας νεο-φεουδαρχίας μέσα από σοσιαλιστικά και πράσινα στρεότυπα. Ενώ η "ελευθερία" (το αντίθετο της φεουδαρχίας) ψάχνεται πίσω από το ...μεγάλο κεφάλαιο του πετρελαίου.

Ας πούμε το OWS, έχει αριστερίζοντες ΚΑΙ πράσινους και μπερδεμμένους εθισμένους σε παροχές που δεν ξέρουν που να τις αναζητήσουν σε καιρό ύφεσης.

Εγώ, πίσω από τον νεο-φεουδαρχισμό βλέπω 10-20 Ευρωπαϊκές και 5-10 Αμερικανικές οικογένειες, με τις Ευρωπαϊκές να έχουν το πάνω χέρι μετά την επανένωση των Γερμανιών, και κυρίως επειδή είναι ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΕΣ και τυγχάνουν και σύμμαχοι των "ευγενών". Η Αμερική δεν έχει πολλά τέτοια...

Το καθοριστικό, κατά την γνωμη μου, δεν είναι η ύφεση, αλλά το τέλος του Ψυχρού, εκείνου του Ψυχρού που είχε διχασμένη την Γερμανία. Μετά το 1990, μάλλον στα 1900 έχουμε γυρίσει, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Το ερώτημα που δεν μπορώ να απαντήσω είναι κατά πόσον υπήρξε ποτέ δόγμα Cloward-Piven και κατά πόσο ήταν Ρωσικό ή, τελικά, Γερμανικό.

Έχω δύο γραφήματα που ίσως περιγράφουν αυτά που λέω. Το ένα το έφτιαξα εγώ, το άλλο είναι από την Wikipedia.

Ανώνυμος είπε...

Σήμερα διάβαζα στη wikipedia για την ανατολική Ρωμυλία που προσαρτήθηκε στη Βουλγαρία. Η Ελλάδα τότε άρχισε να διαμαρτύρεται και να κινείται επιστρατευτικά. Οι "προστάτιδες" δυνάμεις απέκλεισαν 5 λιμάνια μας.

Ο εθνικός διχασμός του 1922 ήταν δάκτυλος των ξένων. Για τον εμφύλιο δεν υπάρχει αμφιβολία. Από τη στιγμή που η χώρα παραμένει προτεκτοράτο διχασμός θα υπάρξει εφόσον το θελήσουν οι ξένοι.

Ανώνυμος είπε...

@ archaeopteryx

Όσο η Ελλάδα παραμένει προτεκτοράτο θα υπάρχουν διάφορες ομάδες συμφερόντων, τις οποίες εσύ ονομάζεις Ρωσικό, Γερμανικό, Γαλλικό, και Αγγλικό κόμμα, που θα δρουν στη χώρα.

Αν και όταν η Ελλάδα μετατραπεί σε ανεξάρτητο κράτος χωρίς κυβέρνηση εξουσιαστικής επιβολής αλλά με κοινοτικό σύστημα διεπόμενο από την αρχή της επικουρικότητας δηλ. η κάθε κοινωνία-κοινότητα να αποφασίζει για τα του οίκου της και όταν το θέμα αφορά περισσότερες κοινωνίες-κοινότητες τότε να αποφασίζουν όλοι μαζί τότε θα εκλείψουν τα φαινόμενα με τις διάφορες ομάδες συμφερόντων.

Προσωπικά εγώ δε βλέπω να καταλήγουμε στο δεύτερο χωρίς πόλεμο και καταστροφή των διεθνών δομών που συντηρούν το πρώτο.