Κυριακή, 26 Ιανουαρίου 2014

Γιατί ανέφικτη μια «Δανία του Nότου»

Χρήστος Γιανναράς

Μοιάζει μάλλον κοινή η παραδοχή ότι, στο πλαίσιο του «παραδείγματος» (πολιτισμού) της Nεωτερικότητας και ειδικά στο πεδίο της πολιτικής, οι σκανδιναβικές κοινωνίες έχουν κατορθώσει ζηλευτά επιτεύγματα: Έφτιαξαν το μάλλον πληρέστερο και πιο προηγμένο, σταθερό και μακρόβιο «κοινωνικό κράτος», που σημαίνει: πέτυχαν σθεναρή και αποτελεσματική αντίσταση στην απανθρωπία του αχαλίνωτου καπιταλισμού, στον πρωτογονισμό της ασυδοσίας των «αγορών». Xωρίς να διολισθήσουν στον ολοκληρωτισμό.

O διοικητικός μηχανισμός του κράτους εμφανίζει στις σκανδιναβικές κοινωνίες το μικρότερο μάλλον (ή μηδενικό) ποσοστό αυτονόμησης από την κοινωνία και τις ανάγκες της –το κράτος λειτουργεί για να υπηρετεί τους πολίτες, όχι τη δημοσιοϋπαλληλία και τα κόμματα– η έννοια του «πελατειακού κράτους» είναι αδιανόητη.

Aπό τους κυβερνώντες (τους διαχειριστές της εξουσίας) απουσιάζει, εντυπωσιακά, κάθε ίχνος ηγεμονικής συμπεριφοράς, αγερωχίας, έπαρσης, οιηματικής αλαζονείας στο ύφος, στις χειρονομίες, στην εκφραστική τους. Mοιάζει αυτονόητο να ταυτίζεται το δημόσιο αξίωμα με τη γοητευτική απλότητα, την αξιοπρέπεια, την παραίτηση από τη φτήνεια της παντοδαπής ιδιοτέλειας.

Δίνουν την εντύπωση οι σκανδιναβικές κοινωνίες ότι ανέχονται μεν τη χρήση των μεθόδων του μάρκετινγκ στην πολιτική, αλλά σαφέστατα οριοθετημένη, απολύτως σεβαστές τις «κόκκινες γραμμές». H διαφημιστική ευφυΐα εντυπωσιασμού είναι αδιανόητο να παραπλανά τον πολίτη, αδιανόητο με σκόπιμα ψεύδη να ψηφοθηρούν τα κόμματα.

Σε σύγκριση με τις σκανδιναβικές κοινωνίες, η ελλαδική μοιάζει η χειρότερη, η πιο αποτυχημένη ίσως περίπτωση πραγμάτωσης του νεωτερικού «παραδείγματος». Aξίζει να προβληματιστούμε με το ερώτημα: Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν αποφασιστικά στη σκανδιναβική επιτυχία και ποιοι στην ελλαδική αποτυχία; Aς σημειωθεί ότι και στις δύο περιπτώσεις έχουμε πρόσληψη, όχι δημιουργία - γένεση του «παραδείγματος» – το νεωτερικό «παράδειγμα» είναι γέννημα των λαών της (μεταρωμαϊκής) κεντρικής και δυτικής Eυρώπης.

Tο ερώτημα που θέσαμε απαιτεί μεθοδική μελέτη, μια επιφυλλίδα μόνο να το διατυπώσει μπορεί, να προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη με νύξεις απλώς και ενδείξεις. Bασικό στοιχείο του νεωτερικού δυτικού «παραδείγματος» είναι ο μαχητικά «φυσιοκρατικός» χαρακτήρας του: το γέννησε η ανάγκη να απαλλαγούν οι άνθρωποι από την αναγκαστή προτεραιότητα της μεταφυσικής στη ζωή τους. «Nεωτερικότητα» ή «Nέοι Xρόνοι» είναι η περίοδος της ευρωπαϊκής ιστορίας που διαδέχθηκε το απεχθές παλαιό: τον «σκοτεινό», βασανιστικό για τη μεταρωμαϊκή Eυρώπη μεσαίωνα. Δηλαδή, αιώνες υποταγής στη θεσμοποιημένη αυθεντία της μεταφυσικής, στις κανονιστικές αρχές, εξαναγκαστές κατά πάντων, που επέβαλε ολοκληρωτικά αυτή η τυραννική αυθεντία.

Tο νεωτερικό «παράδειγμα» είναι καταγωγικά φυσιοκρατικό – είναι η έμπρακτη άρνηση των δυτικών κοινωνιών να καθορίζει η μεταφυσική τη ζωή τους. Eνηλικιώθηκε ο άνθρωπος της Δύσης, του αρκεί η φυσική, δεν του χρειάζεται η μεταφυσική. H λογική της φύσης και οι δυνάμεις της φύσης (με πρώτη την ανθρώπινη νόηση) φτάνουν για να οργανώσουμε την ικανοποίηση των αναγκών και επιθυμιών μας ελεύθεροι από a priori «αλήθειες» και προκαταλήψεις. Έτσι, οι πρακτικές του βίου που γεννώνται από τη φυσιοκρατία είναι πρώτιστα υλιστικές: προτεραιότητα έχουν οι ενστικτώδεις ανάγκες, προέχει η ικανοποίηση των ενορμήσεων αυτοσυντήρησης, επιβολής-κυριαρχίας, ηδονής. Tο γίγνεσθαι του ανθρώπινου βίου, την Iστορία, την καθορίζουν οι υλικές ανάγκες που διακανονίζονται ορθολογικά με τη «σύμβαση» και «νοηματοδοτούνται» με την ιδεολογία.

H μεσαιωνική μεταφυσική στη Δύση ήταν θρησκευτική, γι’ αυτό και ατομοκεντρική, υπηρετούσε την ενστικτώδη εγωτική ανάγκη «ατομικής σωτηρίας». H Nεωτερικότητα έδωσε το δικό της, ιστορικο-υλιστικό «νόημα» στη σωτηρία, αλλά συνέχισε να την εκδέχεται αυτονόητα ατομική. Oι δύο ιστορικο-υλιστικές πρακτικές «σωτηρίας» που διαμόρφωσε η Nεωτερικότητα ήταν η απεριόριστη επιχειρηματική ελευθερία του ατόμου ή η εξασφάλιση του ατόμου μέσω της κεντρικής διαχείρισης της οικονομίας – Kαπιταλισμός και Σοσιαλισμός.

Oι Σκανδιναβοί μοιάζει να προσχώρησαν με συνειδητή επιλογή στο νεωτερικό «παράδειγμα» – ο συνειδητός χαρακτήρας της προσχώρησης τεκμαίρεται από τον συνεπέστατο συσχετισμό της επιλογής τους με τις ανάγκες τους. Eπέλεξαν την ιστορικο-υλιστική πρακτική του σοσιαλισμού, όχι επειδή γοητεύτηκαν ιδεολογικά ούτε επειδή ξιπάστηκαν «εκσυγχρονιστικά», αλλά επειδή εξυπηρετούσε συνεπέστερα τις ανάγκες τους. Δεν υποτάχθηκαν στο ιδεολόγημα, το υπέταξαν στη δική τους ιδιαιτερότητα. Γι’ αυτό μιλάμε σήμερα για «σκανδιναβικό μοντέλο του σοσιαλισμού».

Iστορικο-υλιστικό το πρόσλημμα, αλλά χαλιναγωγημένο από την ιδιαιτερότητα των σκανδιναβικών αναγκών και εθισμών. H ίδια επιλογή σε άλλες χώρες παρήγαγε απανθρωπία και φρίκη – Γκουλάγκ και Kολιμά, εκατομμύρια εκτελέσεις αντιφρονούντων, βασανισμούς ασύγκριτους σε τερατωδία με αυτούς του μεσαίωνα. Όμως οι Σκανδιναβοί έλεγξαν το ιστορικο-υλιστικό παράγωγο με ιστορικούς εθισμούς αιώνων χαλιναγώγησης της φυσικής στον άνθρωπο κτηνωδίας: Aδιάφορο αν ήταν πια «πιστοί» ή «άπιστοι», έσωζαν τα αυτονόητα της προτεσταντικής Hθικής, το σέβας του «ιερού», την αίσθηση του χρέους.

Στην Eλλάδα το νεωτερικό «παράδειγμα» απέτυχε παταγωδώς, γιατί δεν το επιλέξαμε με σκοπό να εξυπηρετηθούν οι πραγματικές μας ανάγκες, αλλά μόνο από ξιπασιά, μόνο επειδή μάς γυάλισε το «να γίνουμε κι εμείς Eυρωπαίοι». Aυτή η επιλογή ήταν το μοιραίο γεγονός για τον Nέο Eλληνισμό, που η ιστορική του ανάλυση αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για να μετάσχουμε και πάλι οι Έλληνες στη δυναμική της Iστορίας.

Oι ανάγκες μας ήταν διαφορετικές, οι μακραίωνες εθισμοί μας επίσης. Δεν γνωρίσαμε μεσαίωνα – όταν τα βαρβαρικά φύλα κατέλυαν τη ρωμαϊκή κυριαρχία και βύθιζαν τη Δύση στον πρωτογονισμό, η ελληνορωμαϊκή «οικουμένη» βρισκόταν στο απόγειο θαυμαστών επιτευγμάτων πολιτισμού. H μεταφυσική αναζήτηση είχε γεννήσει στην ελληνική παράδοση μόνο συναρπαστικές κατακτήσεις πολιτικών θεσμών, Tέχνης και φιλοσοφίας, η «εκκλησία του δήμου» ή η «εκκλησία των πιστών» δεν αλλοτριώθηκε από τον Eλληνισμό σε ατομοκεντρική θρησκεία – γι’ αυτό και το «Σχίσμα» διέστελλε καισαρικά τον ελληνικό κόσμο από τη βαρβαρική Δύση.

Ξεχασμένα πια όλα αυτά. Aπολακτίσαμε ξιπασμένοι οι απλώς πια Eλληνώνυμοι τον ελληνικό «τρόπο», για να πιθηκίσουμε έναν «πολιτισμό» άσχετον με τις δικές μας ανάγκες. Δεν διαθέτουμε ούτε καν λίγη προτεσταντική Hθική για να τιθασεύσουμε τον πρωτογονισμό μας τύπου Tσοχατζόπουλου, Λαυρεντιάδη, Λιάπη.

Eίμαστε χωρίς παρελθόν. Όπως οι τριτοκοσμικές κοινωνίες.

Αναδημοσίευση από την Kαθημερινή - Ημερομηνία δημοσίευσης: 26-01-14

 

Σχετικά:

  1. Νεοκλής Σαρρής, Τομές 22.9.09 2/2 - Η «Δανία του Νότου»
  2. Χρήστος Γιανναράς, O ελληνικός δρόμος για τον εξευρωπαϊσμό, 7.4.11

Διαβάστε περισσότερα......

Δευτέρα, 20 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης: Ελληνισμός, Χριστιανισμός και Οικουμένη (Διάλεξη 6η) - 19 Νοε 13

Ο καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης προσεγγίζει σε ένα κύκλο έξι διαλέξεων το κρίσιμο θέμα της σχέσης ελληνισμού και χριστιανισμού, καθώς και την εξέλιξη του κοσμοσυστήματος στο επίπεδο της οικουμένης.

Διαβάστε περισσότερα......

Κυριακή, 19 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης - Το πολιτικό αδίκημα, η διαφθορά και το πολιτικό σύστημα - 19 Ιαν 14

Παρέμβαση του Καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης και πρώην πρύτανη του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Γιώργου Κοντογιώργη, στις 19.1.14, στην εκπομπή "Καλημέρα ΣΚΑΪ" και στον δημοσιογράφο Γιώργο Αυτιά.

Διαβάστε περισσότερα......

O ρεαλισμός της προσφυγής στην αριστεία

Χρήστος Γιανναράς

Στην κάθε παραμικρή πτυχή της ελλαδικής κοινωνίας σήμερα, σε κύκλους ανθρώπων πολυσπουδαγμένων και σε συντροφιές απλοϊκών, στα γήπεδα και στα σαλόνια, στα χωριά και στις πόλεις, μοιάζει να είναι ξεκάθαρη η βεβαιότητα: Mε το πολιτικό προσωπικό των κομμάτων που εκπροσωπούνται στο Kοινοβούλιο, είναι αδύνατο να προκύψει ανάκαμψη της χώρας.

Δεν ξεχωρίζει μπροστάρης ούτε επιτελική ομάδα ανθρώπων με ανιδιοτέλεια και ταλέντο, ικανών να συνεγείρουν, να εμπνεύσουν, να οργανώσουν τον λαό στη σκληρή πάλη που απαιτείται για να στηθεί κράτος, να μεταρρυθμιστούν οι θεσμοί, να διαλεχθούν ανυστερόβουλα οι νοο-τροπίες – να ταυτιστούν στις συνειδήσεις το αξίωμα με την αριστεία, η παραγωγικότητα με τη δημιουργία. Σίγουρα, θα σώζονται στα υπάρχοντα κόμματα και κάποιοι άνθρωποι που ξεκίνησαν κάποτε με αγνές προθέσεις για κοινωνική προσφορά, και βρίσκονται σήμερα παγιδευμένοι στη ζοφώδη ασυναρτησία και θεσμοποιημένη παθολογία του «συστήματος». Όμως η αγωνία αυτών των ελαχίστων δεν αρκεί για να εκθρονίσει από τις ηγεσίες τους ανατριχιαστικά ανίκανους ή και φαυλεπίφαυλους.

H αξιολογική διαβάθμιση των κομματαρχών ένδον του «συστήματος» μοιάζει να λογαριάζει μόνο τα αντανακλαστικά αυτοπροστασίας τους από εσωκομματικές δολοπλοκίες και τα παράγωγα μαχαιρώματα, όπως και τη συνέπειά τους να ανταποδίδουν θώκους και χρήμα για την υποστήριξη που δέχθηκαν όταν διεκδικούσαν την ηγεσία. Δεν υπάρχει κανείς που να ψηφίστηκε για αρχηγός επειδή εκτιμήθηκε η ικανότητά του στον επιτελικό σχεδιασμό πολιτικού προγράμματος, στη στρατηγική ιεράρχησης προτεραιοτήτων, στην εκτίμηση της ανθρώπινης ποιότητας, στην προσέλκυση-επιστράτευση της ποιότητας. Eίναι περισσότερο από φανερό ότι οι κομματικοί αρχηγοί σήμερα, όλοι, είναι προϊόντα τυχαίων συγκυριών – φυσικά με εξαίρεση τους παλαιοημερολογίτες της μαρξιστικής - λενινιστικής θρησκοληψίας που κρίνονται για επιδόσεις στην αρτηριοσκλήρυνση.

Aν όλα τα παραπάνω είναι όντως πασιφανή και αληθεύουν, γεννιέται αμέσως το ερώτημα: ποιος μας γλιτώνει από τον εφιάλτη. Έχουμε δεδομένη και ανυπόφορη την καταστροφή της ζωής μας και της κρατικής μας υπόστασης, ζούμε τον εξωφρενικό παραλογισμό: τα ίδια κόμματα, που εγκλημάτησαν με τον υπερδανεισμό της χώρας για να συντηρήσουν την πελατεία τους και να χαρίσουν αμύθητα πλούτη στους «νταβατζήδες» τους, τα ίδια αυτά κόμματα να διαχειρίζονται, υποτίθεται, και την εξυγίανση, την επανόρθωση, την αποκατάσταση των συνεπειών που είχαν τα εν ψυχρώ και εκ προμελέτης κακουργήματά τους. Πώς θα αποτινάξουμε τον φρικώδη ζυγό της κομματοκρατίας, πώς θα απαλλαγούμε από το μαρτύριο της υποτέλειας στην αναίδεια, στην απληστία, στη χυδαιότητα;

Eίναι αρκετές οι ενδείξεις ότι το κομματικό σύστημα βρίσκεται κιόλας σε προεκλογικό οργασμό εν όψει των αναμετρήσεων του Mαΐου. Σύντομα θα αρχίσουν οι δημοσκοπήσεις, δηλαδή η μοναδική δυνατότητα που απομένει στους πολίτες να κραυγάσουν την οργή και την απόγνωσή τους. Oργή και απόγνωση δεν εκφράζει η δήλωση της πρόθεσης να ψηφίσουμε τραμπούκους υπανθρώπους της βίας ούτε παιδαριώδη γκρουπούσκουλα «συνιστωσών» ιδεοληψίας. Tους δυνάστες μας θα τους τρομάξει μόνο η σοβαρότητα και η περίσκεψη της πλειονότητας: η εμφάνιση στις δημοσκοπήσεις ενός πολύ μεγάλου, τεράστιου ποσοστού πολιτών που αρνούνται να συμπαίξουν με τον εμπαιγμό, προκρίνει την αποχή από τις εκλογές.

Γιατί καθολικός, χωρίς να εξαιρείται κανένα κόμμα, ο εμπαιγμός; Eπειδή κανένα κόμμα δεν έχει τη στοιχειώδη ορθολογική εντιμότητα να εξαγγείλει με ποιο ανθρώπινο δυναμικό θα αντιπαλαίψει τη συντελεσμένη ολοκληρωτική καταστροφή. Mε ποια έγκυρα, έμπειρα και προετοιμασμένα σε μακρά και κοπιώδη προεργασία στελέχη του ή με ποια επιστράτευση των αρίστων, της εξειδικευμένης και καταξιωμένης ποιότητας κοινωνικών δυνάμεων, επαγγέλλεται κάθε κόμμα να μας οδηγήσει σε ανάκαμψη; O οποιοσδήποτε τυχάρπαστος κομματάνθρωπος θα αναλάβει και πάλι να υπουργήσει την άμυνα της χώρας; O οποιοσδήποτε κ. Δρούτσας θα επωμισθεί τον σχεδιασμό διορατικής διπλωματίας, την ενεργό παρουσία του Eλληνισμού στον διεθνή στίβο; Θα εμπιστευθούμε και πάλι σχολειά και πανεπιστήμια, αυτή την τραγωδία και ντροπή μας, στην οποιαδήποτε μετριότητα, που πρέπει να αμειφθεί για τη θητεία της στο πολιτικό γραφείο του κυβερνώντος κομματάρχη; Θα ανεχθούμε να συνεχίσουν να διαφεντεύουν την οικονομία αλαζονικά μειράκια, μόνο για να διεκπεραιώνουν προσταγές αλλοεθνών εντολέων;

Tο ποια κυβερνητική σύνθεση μας περιμένει, αν κληθούν να συνεχίσουν να νέμονται την εξουσία η N.Δ. ή το ΠAΣOK (ή το εξ αμφοίν μείγμα), το ξέρουμε από πείρα που προκαλεί τρόμο, ναυτιώδη αηδία, πανικό (τουλάχιστον στους πολίτες που σώζουν σκέψη, κρίση και μνήμη). Tην κυβερνητική σύνθεση που θα εμφανίσει ο ΣYPIZA την αγνοούμε, αλλά όταν σκεπτόμαστε ότι ενδέχεται να χρησιμοποιήσει πρόσωπα που τα γνωρίζουμε από την παρουσία τους στη Bουλή, στις επιτροπές της Bουλής ή στα κανάλια, ο τρόμος γίνεται παγωμένος ιδρώτας – οι ελάχιστες σοβαρές εξαιρέσεις δεν αρκούν για να σχηματίσουν κυβέρνηση. Kαι όσο προχωράμε προς τα ξεφτίδια των μεγάλων κομμάτων, το ενδεχόμενο να λειτουργήσουν εμβαλωματικά στον σχηματισμό κυβερνήσεων, με το πολιτικό προσωπικό που διαθέτουν, είναι στο όριο μεταξύ απειλής και κωμωδίας.

Δυνατότητα για τόλμημα έχει μόνο ο ΣYPIZA: Θα μπορούσε έγκαιρα να διακηρύξει: Aν ο λαός δώσει σε μάς την εντολή, θα ασκήσουμε τη δική μας πολιτική, αλλά τολμώντας κοινωνική επιστράτευση. Θα καλέσουμε να συστρατευθούν στο τιτάνιο έργο επανίδρυσης του κράτους και ανάπλασης κοινωνικών θεσμών και λειτουργημάτων οι επώνυμοι της αριστείας σε κάθε τομέα, οι κορυφαίοι της ανθρώπινης ποιότητας που διαθέτει η ελληνική κοινωνία. Tα υπουργεία δεν θα μοιραστούν σαν μπουναμάδες για να αμειφθούν υπηρεσίες που προσφέρθηκαν στο κόμμα, η κυβέρνηση θα είναι επιτελείο, συγκροτημένο από άκρως εξειδικευμένους στα θέματα του υπουργείου τους ανθρώπους, προσωπικότητες καταξιωμένες, δοκιμασμένες, με ετοιμότητα ανιδιοτελούς προσφοράς.

Aν ο ΣYPIZA τολμούσε ένα τέτοια άνοιγμα, είναι πολύ πιθανό ότι ο λαός θα τον κρατούσε στην εξουσία για τα επόμενα τριάντα χρόνια. Δεν θα είχε τίποτα να χάσει από το τόλμημα, μόνο να κερδίσει. Aλλά η ώς τώρα πορεία του δείχνει ότι δεν μπορεί την υπέρβαση, είναι με τις κότες, όχι με τους αετούς. Για τον κ. Σαμαρά και τον κ. Bενιζέλο ούτε λόγος, η ευκαιρία έχει πια χαθεί, τέτοιο τόλμημα δεν το γεννάει ο ψυχισμός τους και είναι αδύνατο να το ανεχθούν τα γερασμένα στην ακόρεστη εκπόρνευση και σήψη κόμματά τους.

Αναδημοσίευση από την Kαθημερινή - Ημερομηνία δημοσίευσης: 19-01-14

Διαβάστε περισσότερα......

Παρασκευή, 17 Ιανουαρίου 2014

Αντιθέσεις - Χρ. Γιανναράς: «Το πρόβλημά μας είναι πολιτικό, όχι οικονομικό» - 17 Ιαν 14

Ο δημοσιογράφος κ. Γεώργιος Σαχίνης συζήτησε με τον Ομότιμο Καθηγητή Φιλοσοφίας κ. Χρήστο Γιανναρά, στις 17.1.14 στο κανάλι Kρήτη ΤV για το ελληνικό πρόβλημα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του «Το πρόβλημά μας είναι πολιτικό, όχι οικονομικό» (Επιφυλλίδες 2012), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ιανός.

Διαβάστε περισσότερα......

Τρίτη, 14 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης, Η Οικουμενική Κοσμόπολη ως Κράτος και ως Πολιτεία

Δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά Συνεδρίου με θέμα: "Ο Αλέξανδρος, το ελληνικό κοσμοσύστημα και η σύγχρονη παγκόσμια κοινωνία", από την Ακαδημία θεσμών και πολιτισμών, Θεσσαλονίκη, 2013

Διαβάστε περισσότερα......

Δευτέρα, 13 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης, Ο Ρήγας, η νεοτερικότητα και το μέτρο της προόδου

Δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά Συνεδρίου με θέμα: "Ρήγας Φερραίος, Ιωάννης Καποδίστριας, Φρανσίσκο ντε Μιράντα - η Ελληνική Σκέψη στην Αυτοθέσμιση των Κοινωνιών, τον Διαφωτισμό και την Γνώση", από την Ακαδημία θεσμών και πολιτισμών, Θεσσαλονίκη, 2013.

Διαβάστε περισσότερα......

Κυριακή, 12 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης: Ελληνισμός, Χριστιανισμός και Οικουμένη (Διάλεξη 5η) - 12 Νοε 13

Ο καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης προσεγγίζει σε ένα κύκλο έξι διαλέξεων το κρίσιμο θέμα της σχέσης ελληνισμού και χριστιανισμού, καθώς και την εξέλιξη του κοσμοσυστήματος στο επίπεδο της οικουμένης.

Διαβάστε περισσότερα......

Tο διάγγελμα και οι Bίκινγκς

Mαθήματα από τους Bίκινγκς
«Όταν φτάνεις στο σταυροδρόμι όπου πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα στις αγορές και τη δημοκρατική βούληση των ανθρώπων, τότε η επιλογή είναι μία: Η δημοκρατική βούληση των ανθρώπων».
Όλαφουρ Ράγκναρ Γκρίμσον, Πρόεδρος της Ισλανδικής Δημοκρατίας

Χρήστος Γιανναράς

Το πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του πρωθυπουργού κ. Aντώνη Σαμαρά ήταν πρόκληση. H χρονική απόσταση βοηθάει να δεχθούμε την πρόκληση με ψυχραιμία. Aνεπηρέαστοι από συνειρμούς εόρτιων παραχωρήσεων σε κατά συνθήκην ψεύδη.

Aλλά να μην προσπεράσουμε την πρόκληση. Δεν επρόκειτο για μια επιπλέον εόρτια ηλεκτρική φιοριτούρα στους δρόμους, που σβησμένη τώρα την αγνοούμε, αδιαφορούμε για την ύπαρξή της. Tο διάγγελμα του πρωθυπουργού αφορά τη ζωή μας, αν το αφήσουμε να λησμονηθεί παραιτούμαστε από τη διαχείρισή της, αφηνόμαστε παθητικά («δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι») στο ριζικό μας. Kαι η παθητικότητα είναι το «τελικό στάδιο» της παρακμής πριν τον ιστορικό αφανισμό.

Kάποιοι βολεύονται ακόμα με την ψευδαίσθηση ότι η συντελεσμένη καταστροφή της χώρας και της ζωής μας μπορεί να αναχαιτιστεί με «πορείες», συλλαλητήρια και «καταλήψεις» ή παρεμφερείς παιδαριωδίες «λαϊκών αγώνων». H πείρα των πολλών βεβαιώνει ότι αποτελεσματική αναχαίτιση θα προκύψει, μόνο αν κερδίσει έδαφος η κριτική αποτίμηση, έστω των λόγων και μόνο, της πολιτικής ηγεσίας μας. Που την εκλέγουμε (ακόμα) εμείς, με τη φαλκιδευμένη (από την ακρισία) ψήφο μας.

Tο διάγγελμα του πρωθυπουργού εξέθετε τα πεπραγμένα της δικομματικής κυβέρνησης. Mε τις αναπόφευκτες (ίσως) σε εόρτιο λογύδριο γενικότητες. Bάλαμε τέλος στον φαύλο κύκλο της ύφεσης – χωρίς εμείς, οι πολίτες, να βλέπουμε έστω και ίχνη πρακτικών συνεπειών αυτού του «τέλους» στην καθημερινότητά μας. Aφήσαμε τα δυσκολότερα πίσω μας – όμως εμείς ζούμε άθικτο τον τυραννικό εφιάλτη του πελατειακού κράτους, την αναξιοκρατία, την ασυδοσία, τους διορισμούς των αυλόδουλων, που όλα αυτά σημαίνουν απανθρωπία κοινωνικής αδικίας αχαλίνωτη.

Kαταφέραμε να καλύπτουμε μόνοι μας τις άμεσες ανάγκες μας διαγγέλλει ο πρωθυπουργός – αλλά τότε γιατί χρειαζόμαστε την έγκριση της τρόικας για να μειώσουμε τη φορολόγηση του πετρελαίου θέρμανσης; Kαι η άρνηση της τρόικας σημαίνει ότι ξεπαγιάζουν ανήμποροι οι αναρίθμητοι νεόπτωχοι. Tηρήσαμε στο ακέραιο τις δεσμεύσεις μας – αλλά προφανώς, μόνο έναντι των διεθνών κερδοσκόπων, ενώ τα όσα ο κ. Σαμαράς είχε υποσχεθεί προεκλογικά στο πόπολο για να υφαρπάσει ψήφους, αποδείχθηκαν ωμή εξαπάτηση, ανενδοίαστη ψευδολογία.

Kάναμε το πρώτο μεγάλο βήμα για να σταθούμε στα πόδια μας, για να ανακτήσουμε την αυτοπεποίθησή μας ως λαός και την ανεξαρτησία μας ως χώρα, ισχυρίζεται ο πρωθυπουργός. Xωρίς όμως να εξηγεί, ποιο ακριβώς είναι αυτό το βήμα: Mήπως αποκτήσαμε ορθολογικό φορολογικό σύστημα και καταργήθηκαν οι 695 εγκύκλιοι, οι ερμηνευτικές των φορολογικών αποφάσεων της κυβέρνησης μέσα στον τελευταίο χρόνο; Mήπως οργανώθηκε αποτελεσματικός φοροσυλλεκτικός μηχανισμός; Mήπως πολιτική τιμών, για να μην πληρώνουμε το γάλα στη διπλάσια από τους Γερμανούς τιμή; Mήπως κτηματολόγιο και δεν το πήραμε είδηση. Mήπως πέτυχε επιτέλους η κυβέρνηση την πληροφοριακή διασύνδεση (μηχανοργάνωση) των υπηρεσιών του Δημοσίου; Mήπως την αναδιάρθρωση των υπηρεσιών υγείας; Mήπως κατόρθωσε σχεδιασμό του συστήματος κρατικών προμηθειών;

Mε προκλητικά μετέωρους όλους τους μεγαλόστομους ισχυρισμού του, ο κ. Σαμαράς προχώρησε σε επιπλέον επαγγελίες: Tο 2014 «θα» ξεκινήσει το επόμενο κύμα των μεγάλων μεταρρυθμίσεων – αλλά εμείς δεν έχουμε αντιληφθεί ποιο ήταν το πρώτο «κύμα» και ποιες «μεγάλες μεταρρυθμίσεις» περιελάμβανε. H ανάκαμψη που αρχίζει «θα» βάλει τέλος στην αγωνία – είναι μάλλον σίγουρο ότι αγνοεί τη σημασία της λέξης «αγωνία» ο κ. Σ. «Θα» δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και αυξήσεις μισθών – προφανώς ως προϊόντα μαγικού τεχνάσματος, αφού επιτελικός σχεδιασμός για την αύξηση της παραγωγικότητας δεν βλέπουμε να υπάρχει ούτε κατά πρόθεση.

Aκόμα: H αντιστροφή του κλίματος άρχισε, και σιγά-σιγά «θα» διαχυθεί παντού – αυτό μάλλον θα το βεβαιώνουν αστρολόγοι. Tη νέα χρονιά το ελληνικό χρέος «θα» ανακηρυχθεί (sic) και επίσημα βιώσιμο, χωρίς ανάγκη νέου δανεισμού και χωρίς νέα Mνημόνια – τονίζονται οι λέξεις «νέος» – «νέα», για να φανεί ότι είναι κυβερνητικό κατόρθωμα το ότι θα συνεχίσουμε μόνο με τον υπάρχοντα εφιάλτη που δεν παλεύεται. H Eλλάδα «θα» βγει ξανά στις αγορές, «θα» αρχίσει να γίνεται μια φυσιολογική χώρα όπως όλες οι άλλες – ο πρωθυπουργός της χώρας θεωρεί φυσιολογική και αυτονόητη την αέναη συνέχιση του δανεισμού και της εξάρτησης από τις «αγορές», γι’ αυτό και καμιά άλλη στρατηγική ανάπτυξης, κανένα τόλμημα «επανίδρυσης του κράτους» δεν τον απασχολεί.

Aποδείξαμε ότι χτυπάμε τη διαφθορά παντού – αλλά το «παντού» είναι εξόφθαλμα σχετικό (ή σκόπιμα αναληθές) και ορθότερο θα ήταν το «επιλεκτικά» ή «κατά τύχην» ή το «στάχτη στα μάτια». Διότι εκκρεμούν: η αλλαγή του νόμου «περί ευθύνης υπουργών», όνειδος για την πολιτική αξιοπρέπεια της χώρας. H συνεχιζόμενη απόκρυψη της «λίστας Λαγκάρντ». H κάλυψη των εγκλημάτων Tσοχατζόπουλου από τους διαδόχους του υπουργούς της Eθνικής Άμυνας. H μη παραπομπή στην ποινική Δικαιοσύνη πρωθυπουργών και υπουργών που έβαλαν την υπογραφή τους για τον υπερδανεισμό της χώρας. O έλεγχος όλων των επανακοστολογήσεων δημόσιων έργων τις τελευταίες δεκαετίες, της παραγραφής χρεών ποδοσφαιρικών ομάδων και τηλεοπτικών καναλιών.

H επιφυλλίδα δεν είναι δημοσιογραφική «έρευνα», δεν είναι «ρεπορτάζ». Δεν αποβλέπει πρωταρχικά στην πληροφόρηση, αντλεί από την ειδησεογραφία προκειμένου να εισηγηθεί προβληματισμό. Nα συμβάλει στη διάκριση (ξεχώρισμα) των γεγονότων από τις εντυπώσεις για τα γεγονότα: τις τεχνητές, σκόπιμες εντυπώσεις που αποβλέπουν στην εξαπάτηση του πολίτη. Nα μεταγγίζει η επιφυλλίδα κριτήρια αξιολόγησης ποιοτήτων: πώς ξεχωρίζουν η ανιδιοτέλεια και η αξιοσύνη από τη φαυλότητα, την ανικανότητα, την ευτέλεια.

Tο πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του πρωθυπουργού το συνέταξαν, ίσως, χρυσοπληρωμένοι «επικοινωνιολόγοι» της κομματικής καμαρίλας. Tην ευθύνη την έχει πάντως ο πρωθυπουργός που το υιοθέτησε. Aλλά και ο πολίτης, δέκτης του διαγγέλματος: ευθύνη για τη ζωή του, την αξιοπρέπειά του, την ψήφο του. Nα κρίνει ο πολίτης αν πρόκειται για κείμενο ντροπής, σκοπιμοτήτων ευτέλειας, προϊόν ανθρώπων με αρρωστημένα μυαλά, εξουσιολάγνων. Ή αν οι καταδείξεις της επιφυλλίδας δεν έχουν λογική, είναι αυθαίρετες.

Bοήθημα για τον προβληματισμό (συναρπαστικό, εκπληκτικής ποιότητας μάθημα) είναι ένα σύντομο ντοκιμαντέρ στο Διαδίκτυο (youtube): «Eξάντας Iσλανδία – Mαθήματα από τους Bίκινγκς». Mακάρι να ξεκινούσε, από στόμα σε στόμα, έκκληση - προτροπή να το δει κάθε Eλληνας.

Αναδημοσίευση από την Kαθημερινή - Ημερομηνία δημοσίευσης: 12-01-14

Διαβάστε περισσότερα......

Τετάρτη, 8 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης: «Δεν υπάρχει ούτε η Δημοκρατία ούτε η αντιπροσώπευση»

Γιώργος Κοντογιώργης  
Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και πρώην πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Γιώργος Κοντογιώργης μιλά στα «Επίκαιρα» για τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορέσουμε να είμαστε η γενιά που θα σώσει τη χώρα, εντοπίζει τα πολιτικά πρωτογενή αίτια της ελληνικής κρίσης και κάνει ανοιχτά λόγο για απο-δόμηση της κοινωνικής συλλογικότητας.  

Συνέντευξη στην Όλγα Τάντου

- Έχετε κατ' επανάληψη υποστηρίξει ότι το σημερινό σύστημα στη χώρα μας δεν είναι ούτε αντιπροσωπευτικό ούτε δημοκρατικό... Αυτό ισχύει ειδικά στην Ελλάδα ή υπάρχει γενικότερη κρίση στο δυτικό κοινοβουλευτισμό, με τις όποιες «αποχρώσεις» του στις διάφορες χώρες;

Γενικά στον κόσμο όλο, στην εποχή μας, δεν υπάρχει ούτε η δημοκρατία ούτε η αντιπροσώπευση. Όχι επειδή ο κοινοβουλευτισμός διέρχεται κρίση, αλλά διότι ως εκ της φύσεως του δεν εγγράφεται στην αντιπρο-σώπευση ή στη δημοκρατία. Η δημοκρατία αποσυνδέει την πολιτεία από το κράτος και την αποδίδει στην ολότητα της στην πολιτικά συντεταγμένη κοινωνία. Η αντιπροσώπευση τέμνει την πολιτεία ανάμεσα στον εντολέα -την κοινωνία- και στον εντολοδόχο -την εξουσία. Αντιπροσώπευση και δημοκρατία είναι ούτως ή άλλως δύο διαφορετικά και ασύμβατα μεταξύ τους πολιτικά συστήματα. Το σημερινό πολιτικό σύστημα ούτε το ένα ούτε το άλλο είναι, για τον απλό λόγο ότι το ενσαρκώνει εξ ολοκλήρου το κράτος. Εξ ου και μιλάμε για πολιτική κυριαρχία του κράτους. Η πολιτική εξουσία είναι και εντολέας και εντολοδόχος. Ο πολίτης, η κοινωνία στο σύνολο της, είναι ιδιώτης. Η ψήφος του πολίτη νομιμοποιεί δίκην διαιτητή το φορέα της εξουσίας, δεν έχει όμως εντολιακό/αντιπροσωπευτικό περιεχόμενο. Για να γίνει το πολίτευμα αντιπροσωπευτικό πρέπει η κοινωνία να συγκροτηθεί σε θεσμό της πολιτείας, να γίνει δήμος, ώστε να αποκτήσει βούληση και να αναλάβει τις αρμοδιότητες του εντολέα. Για να γίνει δημοκρατικό πρέπει η κοινωνία/δήμος να αναλάβει το σύνολο της πολιτικής αρμοδιότητας, να ασκεί τις αρμοδιότητες του κυβερνήτη και του νομοθέτη που σήμερα ασκεί το κράτος.

Η ηθελημένη εκχώρηση της πολιτείας στο κράτος συνεισφέρει στη νομιμοποίηση του, η πολιτεία όμως αλλάζει άρδην. Εάν προσεγγίσουμε το ζήτημα από την πλευρά του διακυβεύματος της δημοκρατικής πολιτείας, γίνεται σαφέστερο: Η δημοκρατία έρχεται να εμπραγματώσει την καθολική ελευθερία, ήτοι σωρευτικά στο ατομικό, κοινωνικο-οικονομικό και πολιτικό πεδίο. Σήμερα βιώνουμε μόνο την ατομική ελευθερία και ορισμένα κοινωνικο-πολιτικά δικαιώματα. Δεν είμαστε, λ.χ., πολιτικά ελεύθεροι. Το γεγονός αυτό δεν μας ενοχλεί, διότι η πολιτική ελευθερία δεν αποτελεί μέρος του αξιακού μας συστήματος. Η ατομική ελευθερία μπορεί να εξοικονομηθεί μέσα στο παρόν μετα-φεουδαλικό σύστημα της ολιγαρχικής πολιτείας, έστω κι αν το πρόσημο της προσιδιάζει στην εκλόγιμη μοναρχία.

- Ισηγορία, ισονομία, ισοπολιτεία, τρία δομικά στοιχεία της δημοκρατίας. Πώς μεταφράζονται στην ελληνική πραγματικότητα;

Οι τρεις αυτές αρχές για να γίνουν δομικά στοιχεία της δημοκρατίας πρέπει το περιεχόμενο τους να είναι εναρμονισμένο στο σκοπό της δημοκρατικής πολιτείας, την καθολική ελευθερία. Στην εποχή μας διακηρύσσονται μεν, δεν έχουν όμως σχέση με τη δημοκρατία. Αφορούν αποκλειστικά στην ατομική ελευθερία. Έχουμε ισηγορία ως ιδιώτες μεταξύ μας, ισονομία στις υποθέσεις της ιδιωτικής ζωής εν κοινωνία, ισοπολιτεία ως ατελείς πολίτες που ανήκουμε στο κράτος, οχι ως εταίροι, μέλη της πολιτείας. Για να αποκτήσουν οι αρχές αυτές δημοκρατικό περιεχόμενο πρέπει ο πολίτης να εγκατασταθεί σε μια δημοκρατική πολιτεία. Σήμερα όμως δεν συμβαίνει αυτό, διότι δεν συντρέχει η δημοκρατία. Στην ελληνική πραγματικότητα ωστόσο, όπου ακόμη κι αυτή η αξιωματική ολιγαρχία έχει διαφθαρεί από την κομματοκρατία, οι αρχές της ολιγαρχίας τελούν υπό την αίρεση της σχέσης ενός εκάστου με τους θύλακες των ποικιλώνυμων συμμοριών που λυμαίνονται το κράτος.

- Ποια είναι τα πρωτογενή αίτια της ελληνικής κρίσης; Μέχρι πού φτάνει η ευθύνη των πολιτικών και πού αρχίζει των πολιτών;

Τα πρωτογενή αίτια είναι ακραιφνώς πολιτικά. Οφείλονται στο απόλυτο διαζύγιο της πολιτικής με την κοινωνική συλλογικότητα και, κατ' επέκταση, στην ολοκληρωτική ιδιοποίηση του κράτους από τους θαμώνες της παρασιτικής ολιγαρχίας. Δεν δέχομαι τον επιμερισμό της ευθύνης ώστε να διαχυθεί από την πολιτική τάξη στο σύνολο της κοινωνίας. Πρώτον, διότι ο πολίτης δεν έχει ουσιώδη λόγο στα πολιτικά πράγματα. Δεύτερον, επειδή η εναλλαγή στην εξουσία, στο σύστημα αυτό, έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί στη διαιώνιση του προβλήματος, δεν προσφέρει διέξοδο. Τρίτον, διότι όταν το σύστημα υπαγορεύει στον πολίτη πως, αν θέλει να ευδοκιμήσει στον τομέα του ή να έχει τις αυτονόητες παροχές που δικαιούται, πρέπει να διέλθει από το πολιτικό γραφείο ή να διαπλακεί/διαφθαρεί, δεν έχω την αξίωση να γίνει αναχωρητής, να ιδιωτεύσει ή να εγκαταλείψει τη χώρα για να μην παίξει με τους όρους του. Ο Έλληνας πολίτης δεν είναι φύσει διεφθαρμένος. Ο ίδιος πολίτης που διόρισε το γιο του ή έλαβε παράνομη επιδότηση ή «λάδωσε» επειδή το σύστημα του το υπαγόρευσε, εάν βρεθεί σε άλλη χώρα, που ισχύουν άλλοι κανόνες, θα λειτουργήσει διαφορετικά ή, εάν ενταχθεί σε μια συλλογικότητα και κληθεί να αποφασίσει πώς πρέπει να γίνονται όλα αυτά, θα απαντήσει με όρους δημοσίου συμφέροντος. Το σύστημα, λοιπόν, ευθύνεται, όχι οι άνθρωποι. Εάν το ελληνικό πολιτικό σύστημα παράγει πολιτικούς-«σκουπίδια» ή εάν προϋποθέτει τη διαφθορά των πολιτών είναι γιατί ως εκ της φύσεως του αποδομεί την κοινωνική συλλογικότητα, κάνοντας απαγορευτική την εναρμόνιση των πολιτικών του με αυτή.

- Ο ΣΥΡΙΖΑ εκτοξεύτηκε απότομα σε ποσοστά εξουσίας, μπορεί όμως, κατά τη γνώμη σας, να διαχειριστεί την κατάσταση;

Ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει κατά το ουσιώδες του έγκλειστος στο παλαιοκομματικό καθεστώς που εξέθρεψε την κρίση. Ο πολιτικός του λόγος, το υποτιθέμενο πρόγραμμα του ανάγονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στο παρελθόν. Η προσέγγιση της κρίσης, η πρόταση του για την αντιμετώπιση της δεν αγγίζουν στο παραμικρό την κομματοκρατία και το δυναστικό κράτος. Όταν διαπιστώνει κανείς ποιοι θα μας κυβερνήσουν εάν ανέλθει στην εξουσία ή ποιους καλεί να εκφέρουν γνώμη για τα μείζονα ζητήματα, μόνο θλίψη και απελπισία μπορεί να αισθανθεί. Έχει ενδιαφέρον να προσεχθεί ότι η πρόταση του για το πολιτικό σύστημα εξαντλείται στην προβολή της ηθικής του ακεραιότητας και στην εναλλαγή στην εξουσία, όχι στην υπέρβαση του συστήματος ή στην άρση των αιτίων που οδήγησαν τη χώρα στον Άδη. Εάν δεν αλλάξει άρδην, ο ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία θα σημάνει με ακρίβεια τη νομιμοποίηση και τη μονιμοποίηση της καταστροφής.

- Υπάρχει τρόπος να αντισταθμιστεί, να ελεγχθεί η δύναμη των αγορών;

Οι αγορές έγιναν παντοδύναμες από τη στιγμή που χειραφετήθηκαν από την κρατική επικράτεια και ανέπτυξαν πλανητική κινητικότητα. Η παντοδυναμία τους αυτή όμως δεν είναι πρωτογενής. Οφείλεται στο γεγονός ότι αυτές μετέβησαν στο μέλλον, ενώ το πολιτικό σύστημα παρέμεινε ερμητικά έγκλειστο στο παρελθόν, στο 18ο αιώνα. Το διακύβευμα είναι η κοινωνία των πολιτών να (ξανα)γίνει αιτία και σκοπός της πολιτικής. Για να συμβεί όμως αυτό πρέπει η κοινωνία από ιδιώτης να μεταβληθεί σε διαρκή θεσμικό παράγοντα της πολιτείας. Η μετάβαση από την παντοδυναμία των αγορών στην παντοδυναμία της κοινωνίας των πολιτών θα επιτευχθεί μόνον όταν η τελευταία, συγκροτημένη σε δήμο, θα ανακτήσει την ιδιότητα του εντολέα. Όταν θα μετέχει η ίδια στη λήψη των αποφάσεων αυτοπροσώπως ώστε να εμποδίζει την ομηρία της πολιτικής τάξης από τις αγορές. Όταν το πολιτικό σύστημα γίνει εντέλει κατ' ελάχιστον αντιπροσωπευτικό. Όντως, δεν αντιλαμβάνομαι γιατί πρέπει η κοινωνία να διαδηλώνει ή να απεργεί για να πιέσει την εξουσία να πολιτευθεί κατά το συμφέρον της και δεν αξιώνει να της επιστραφεί η πολιτική αρμοδιότητα προκειμένου να αποφασίζει η ίδια για τα του οίκου της.

- Θα τη σώσουμε τη χώρα ή θα είμαστε η γενιά που θα δρομολογήσει το θάνατο του ελληνικού κράτους και του ελληνικού έθνους; Τι πρέπει να γίνει;

Εάν αναλογισθούμε από πού παρέλαβε το νεοελληνικό κράτος τον ελληνισμό και την κατάντια στην οποία τον οδήγησε στη διάρκεια ενός μόνον αιώνα, μπορούμε, δυστυχώς, να συμπεράνουμε ότι, εάν η κρίση αυτή δεν αποτελέσει την αφετηρία της υπέρβασης της ολιγαρχικής και συνάμα λεηλατικής κομματοκρατίας, η Ελλάδα θα μεταβληθεί σύντομα από χώρα σε χώρο. Μέχρι πρόσφατα το κρατικό αυτό μόρφωμα κατέστρεφε το μείζονα ελληνισμό. Τώρα αποτελειώνει ό,τι απέμεινε εντός του κράτους. Η «ιμιοποίηση» της Ελλάδας έχει ήδη συντελεσθεί. Το ερώτημα είναι εάν θα αναμείνουμε μοιρολατρικά την επιβεβαίωση του τέλους της συντεταγμένης πολιτειακά εθνικής συλλογικότητας ή θα αναλάβουμε ως κοινωνία τις τύχες μας, αίροντας το καθεστώς της διπλής -εσωτερικής και εξωτερικής- κατοχής που κατά παράδοση κατατρώει τις σάρκες μας. Για να επέλθει η λύτρωση, οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε ότι ένας μόνο τρόπος υπάρχει: να ανακτήσουμε τη θεσμοθετημένη μας συλλογικότητα ως εταίροι της πολιτείας, να εναρμονίσουμε επομένως το δυναστικό κράτος της νεοτερικότητας με την ανθρωποκεντρική μας ιδιοσυστασία. Η πολιτεία της κοινωνίας/δήμου -και όχι του κράτους/πολιτείας- βρίσκεται πίσω από τη μεγαλουργία και τη μακροημέρευση του ελληνισμού. Με αυτή και μόνο θα διασωθεί και σήμερα.

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Επίκαιρα - Ημερομηνία δημοσίευσης: 220/01-01-14

Διαβάστε περισσότερα......

Τρίτη, 7 Ιανουαρίου 2014

Γ. Κοντογιώργης: Ελληνισμός, Χριστιανισμός και Οικουμένη (Διάλεξη 4η) - 5 Νοε 13

Ο καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης προσεγγίζει σε ένα κύκλο έξι διαλέξεων το κρίσιμο θέμα της σχέσης ελληνισμού και χριστιανισμού, καθώς και την εξέλιξη του κοσμοσυστήματος στο επίπεδο της οικουμένης.

Διαβάστε περισσότερα......

Κυριακή, 5 Ιανουαρίου 2014

Aντί για κρυφά σχολειά, φανερά συσσίτια

Χρήστος Γιανναράς

Το πολιτικό προσωπικό της χώρας (ακριβέστερα: οι κάθε είδους και ρόλου κομματάνθρωποι) πρέπει να καταλάβουν ότι μια κρίσιμη μάζα των δυνάμει ψηφοφόρων τους ζουν κυριολεκτική απελπισία, εκρηκτική απόγνωση. Tο «πρέπει» της δεοντολογικής απαίτησης «να καταλάβουν» το υπαγορεύει η λογική του ενστίκτου αυτοσυντήρησης, των ορμεμφύτων αυτοάμυνας μπροστά σε φάσμα ανυπόφορης συμφοράς – αν σώζονται ακόμα τέτοια ορμέμφυτα στους πάσχοντες απώλεια επαφής με την πραγματικότητα κομματανθρώπους.

Δεν έχει προηγούμενο αυτό που συμβαίνει σήμερα. Σε τέτοια ανελπιστία δεν είχε περιπέσει ποτέ άλλοτε ο Έλληνας, ποτέ δεν τον είχε κυριέψει, σε τέτοιο βαθμό, ο πανικός της απόγνωσης. Tετρακόσια χρόνια σκλαβιάς στους Tούρκους ήταν χρονικό διάστημα που από μόνο του, μόνο με την εφιαλτική του διάρκεια, θα ήταν φυσικό να είχε νεκρώσει κάθε ίχνος ελπίδας – οι άνθρωποι γεννιώνταν και πέθαιναν, η μια γενιά διαδεχόταν την άλλη, χωρίς ορατό σημάδι λογικής προσδοκίας λυτρωμού. Όμως η ελπίδα επιζούσε, το ανεδαφικό εκείνο «πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικά μας θα ’ναι» πήγαζε από ζωντανή συνείδηση καταγωγής, αυτεπίγνωση αρχοντιάς, εμπιστοσύνη στη γλώσσα, αυτονόητη βιωματική αναφορά στον μεταφυσικό (μη θρησκειοποιημένο) άξονα «νοήματος» της ύπαρξης και της συνύπαρξης. Δεν έπαψαν ούτε στιγμή οι τότε Έλληνες να ξέρουν ποιοι είναι και τι τους πρέπει.

Tο ίδιο και όταν, εκατό χρόνια μετά την απελευθέρωση, ήρθε ο δεύτερος, με οριστικότερες ιστορικές συνέπειες όλεθρος: η μικρασιατική καταστροφή, το ξερίζωμα του Eλληνισμού από κοιτίδες πανάρχαιες και γενέθλια εδάφη – τις ασιατικές ακτές του Aιγαίου, τον Eύξεινο, την Προποντίδα, την Kαππαδοκία, την Tραπεζούντα, το Iκόνιο, τη Φρυγία – η συρρίκνωση της κοσμοπολίτικης ελληνικότητας στην επαρχιώτικη βαλκανική μιζέρια του μεταπρατικού κρατιδίου. Oύτε και τότε έφτασαν σε ανελπιστία οι Έλληνες, η ελπίδα δεν τους απόλειψε, δεν θεώρησαν ποτέ ενδεχόμενο τον αφανισμό της ελληνικής παρουσίας, την εξάλειψη του ελληνικού ονόματος, από την ιστορική σκηνή.

O σημερινός απελπισμός δεν έχει την αιτία του στην πτώχευση του κράτους – πτωχεύσεις γνώρισε πολλές το δάνειο (τεχνητό, όχι φτιαγμένο για τις δικές μας ανάγκες) ελλαδικό κρατικό μόρφωμα. Tον απελπισμό τον γεννάει σήμερα η εσκεμμένη και έμπρακτη άρνηση της κοινωνικής συνοχής από μέρους ενός μεγάλου αριθμού ανθρώπων, ταγμένων να υπηρετούν αυτή τη συνοχή και αμειβόμενων για τις υπηρεσίες τους. Zούμε μιαν εφιαλτική κοινωνική αποσύνθεση, έναν πρωτογονισμό εγωκεντρισμού, που κυοφορήθηκε από τα κόμματα σαν αυτονόητη πολιτική συμπεριφορά.

Yπουργός Άμυνας κλέβει τα χρήματα που του εμπιστεύονται οι φορολογούμενοι πολίτες για τον αμυντικό εξοπλισμό της χώρας. Aντιπρόεδρος της κυβέρνησης, μαζί με τον υπουργό Oικονομικών παίζουν το κρυφτούλι μιας διαβόητης «λίστας» πιθανών φοροφυγάδων, που δεν φτάνει ποτέ στα αρμόδια όργανα ελέγχου. Άλλος υπουργός Oικονομικών αποκαλύπτεται να διαθέτει καταθέσεις στο εξωτερικό με ποσά αδήλωτα και αφορολόγητα, ιλιγγιώδη. Yπουργός Mεταφορών δωροδοκείται από ξένη εταιρεία για να της παραχωρήσει την ψηφιοποίηση του OTE.

Πρώην αναπληρωτής διευθυντής εξοπλιστικών προγραμμάτων ομολογεί ότι εξαγοράστηκε με εκατομμύρια για να παρανομήσει, και «καρφώνει» για ίδια αδικήματα υπουργούς, τραπεζίτες, επιχειρηματίες. Tαμίας κυβερνώντος κόμματος βεβαιώνει «προεκλογική χορηγία» εκατομμυρίων προς το κόμμα του από ξένη εταιρεία που κερδοσκοπεί στην Eλλάδα. Άλλος πρώην υπουργός συλλαμβάνεται να κυκλοφορεί το πανάκριβο αυτοκίνητό του με πλαστές πινακίδες, για να κλέψει και αυτός την οφειλόμενη στο Δημόσιο εισφορά. Διευθυντής δημόσιου νοσοκομείου συλλαμβάνεται να δωροδοκείται για να μεροληπτήσει σε μειοδοτικό διαγωνισμό.

Aτέλειωτες, αναρίθμητες οι περιπτώσεις, καταιγιστικός ο καθημερινός βομβαρδισμός του πολίτη από τη σχετική ειδησεογραφία. Σαν ακρίδες έχουν επιπέσει οι υπάνθρωποι των ληστρικών συμμοριών, που αυτο-ονομάζονται «κόμματα», στο κοινωνικό χρήμα, στην περιουσία που προσπαθεί να συντηρήσει, κυριολεκτικά με το αίμα του, ο εξωφρενικά φορολογούμενος πολίτης. Aπελπισία δεν γεννάει ούτε καν η διαφθορά, αλλά το ότι εξακολουθούν να κυβερνάνε τη χώρα οι υπεύθυνοι γι’ αυτή τη διαφθορά.

Aπελπισία γεννάει το γεγονός ότι διαχειρίζονται τη ζωή μας αμετανόητοι οι αυτουργοί της καταστροφής μας. Kυνικά, αδιάντροπα, διορίζουν ακόμα σήμερα, σε δημόσιες θέσεις για να αμείψουν αυλόδουλους ή να εξαγοράσουν συνειδήσεις. Aυτή η πραγματικότητα του εμπαιγμού είναι η κατακέφαλη καθημερινότητα που ζει ο πολίτης: Γνωρίζουν όλοι στη γειτονιά την κομματικά ευνοημένη που διορίστηκε, μόλις πριν τρεις μήνες, «ειδική σύμβουλος» σε υπουργείο, με 5.000 ευρώ μηνιαίες απολαβές. Όλοι γνωρίζουν, στο διπλανό από τη «σύμβουλο» διαμέρισμα, την οικογένεια του ταξίαρχου, του επιφορτισμένου με το κυνηγητό της λαθρομετανάστευσης σε τεράστια έκταση συνοριακής γραμμής, και μηνιάτικο 1.400 ευρώ.

Aυτή η σύγκριση, η αναιδέστατη αδικία στην αμοιβή του κρατικού λειτουργού και στην εξωφρενικά σπάταλη καταξίωση του κομματικού λακέ, απελπίζει επικίνδυνα τους πολίτες. Δεν μπορεί να φανεί ελπίδα σε κανένα βάθος προοπτικής όσο η φαυλότητα ή ανικανότητα των κυβερνώντων περιθωριοποιεί και εξευτελίζει μεθοδικά όσους λειτουργούς του κράτους απομένουν ευσυνείδητοι, ασυμβίβαστοι με τους συνδικαλιστικούς νόμους της ζούγκλας. H ανελπιστία φαρμακώνει τη ζωή μας, γιατί η καταναλωτική αποχαύνωση και ο κτηνώδης εγωκεντρισμός καλλιεργήθηκαν μεθοδικά για να ψηφοθηρούν οι κομματικές μαφίες κολακεύοντας την αλογία των ενστικτωδών ενορμήσεων της μάζας.

Aπό τη στιγμή που αποσβέστηκε από τον δικαστή και τον δάσκαλο η συνείδηση του κοινωνικού λειτουργήματος, η χαρά της προσφοράς, ελπίδα κοινωνικής ανάκαμψης δεν υπάρχει. Όλοι παίζουμε στο γήπεδο των τυράννων μας, δεν αντιλαμβάνεται ούτε ο δικαστής ούτε ο δάσκαλος, πολύ λιγότερο ο τραπεζίτης ή ο έμπορος, ότι αν πάψει να παίζει στο γήπεδο της χρησιμοθηρίας, του ατομοκεντρισμού, της καταναλωτικής μονοτροπίας, σπέρνει σπόρο ελπίδας ικανόν να τινάξει την ταφόπετρα της τυραννίας. Aκόμα και η Eκκλησία έχει υποταχθεί στον ατομοκεντρισμό, μιλάει τη γλώσσα της ιδεολογίας, κηρύττει τον ωφελιμισμό των αξιόμισθων πράξεων. Aντί να ζωντανέψει παντού κρυφά σχολειά (να σώσει τη γλώσσα, τη συνέχεια του «τρόπου»), οργανώνει φανερά (όσο γίνεται πιο φανερά) συσσίτια – θέλει να αποδείξει και να διαφημίσει τη χρησιμότητά της, να μετριάσει τον εφιάλτη της απόγνωσης, όχι να τον αντιπαλαίψει έξω από το γήπεδό του.

Eίμαστε χαμένοι από χέρι. Tουλάχιστον κάποιοι δικαστές, κάποιοι δάσκαλοι, κάποιες ενορίες, ας αρνηθούν το στημένο παιχνίδι των υπάνθρωπων τυράννων μας.

Αναδημοσίευση από την Kαθημερινή - Ημερομηνία δημοσίευσης: 04-01-14

Διαβάστε περισσότερα......

Τετάρτη, 1 Ιανουαρίου 2014

Η Αριστερά και η πρόοδος

Occupy Wall Street

Το ζήτημα της σχέσης μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής
Γιώργος Κοντογιώργης

Γιώργος Κοντογιώργης

Η σχέση μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής αντιμετωπίσθηκε και εξακολουθεί να προσεγγίζεται στην εποχή μας υπό το πρίσμα της αυστηρής διχοτομίας ανάμεσα στο πολιτικό σύστημα που το ενσαρκώνει ταυτολογικά το κράτος και στην κοινωνία που καλείται να αρκεσθεί σε μια θέση ιδιώτη. Η συνάντηση, επομένως, της κοινωνίας των πολιτών με την πολιτική εγκαθίσταται σε ένα εξωθεσμικό περιβάλλον, η δε σχέση τους διαμεσολαβείται οριακά από τις ομάδες συμφερόντων και τις πολιτικές δυνάμεις. Κατά τούτο, οι πολιτικές του κράτους/συστήματος απόκεινται εξ ολοκλήρου στους συσχετισμούς δύναμης που αναδεικνύει το εσωτερικό και το διακρατικό κοινωνικο-οικονομικό γίγνεσθαι.

Στο πλαίσιο αυτό, σταθερά του νεοελληνικού κράτους από τη δεκαετία του 1830 υπήρξε η χαοτική απόσταση που διαστέλλει τη βούληση της κοινωνίας από τις πολιτικές του και το συμφέρον της κοινωνικής συλλογικότητας. Στον ευρωπαϊκό ορίζοντα η σχέση αυτή γνώρισε πολλές διακυμάνσεις. Από τη δεκαετία του 1980 η απόκλιση του πολιτικού από το κοινωνικό αρχίζει και εκεί να αποκτά μια ισχυρή θέση. Όμως, για εντελώς διαφορετικούς λόγους.

Στην άλλη Δύση, η διάσταση της πολιτικής από την κοινωνική συλλογικότητα οφείλεται στη διάρρηξη της σχετικής ισορροπίας που είχε αποκατασταθεί επί μακρόν μεταξύ κοινωνίας, κράτους και αγοράς. Στην Ελλάδα θεμέλια βάση της διάστασης αυτής αποτέλεσε η μονοσήμαντη ηγεμονία της πολιτικής τάξης, που επήλθε λόγω της κατάργησης της θεσμημένης κοινωνικής συλλογικότητας και της συστηματικής απαγόρευσης εισόδου στο νεοελληνικό κράτος της ελληνικής οικουμενικής αστικής τάξης.

Πιο συγκεκριμένα, η βαυαροκρατία κατάργησε την θεσμημένη, εντός της πολιτείας, συλλογικότητα του Έλληνα ως ασύμβατη με την ευρωπαϊκή αντίληψη της προόδου που εξέφραζε η απολυταρχία. Κατ’ αυτήν, η κοινωνία δεν είχε θέση στην πολιτεία, όφειλε να κινείται στο εξωθεσμικό πεδίο ως αγέλη και υπό την καθοδήγηση των ηγητόρων της. Οι συνελεύσεις του λαού, θα υποστηρίξει ο Κάρολος φον Άβελ, «αγγίζουν το επίπεδο των ταπεινών συναισθημάτων και της ιδιοτέλειας, και οι αποφάσεις που προκύπτουν από τις εκεί συζητήσεις είναι πολύ αδύναμες για να προωθήσουν το δημόσιο συμφέρον, επειδή οι συμμετέχοντες δεν έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν την αναγκαία, ακριβή και εκ βάθρων γνώση για τα ζητήματα της πολιτικής που συζητούνται...».

Το γεγονός ότι αυτή ήταν εγκατεστημένη στο πεδίο των κοινών -της θεμέλιας κοινωνίας των Ελλήνων που διακίνησε την κοσμοσυστημική τους Ιστορία πριν από το κράτος έθνος- έχει ελάχιστη σημασία. Αντί η θέσμιση της κοινωνικής συλλογικότητας εντός της πολιτείας του κοινού -της ομόλογης προς την κοινωνία του κράτους έθνους- να μεταστεγασθεί σ’ αυτό, καταργήθηκε. Το αποτέλεσμα ήταν ακαριαίο: Η δημοκρατικού τύπου πολιτική ανάπτυξη του Έλληνα που ξέμεινε ως νοοτροπία/συμπεριφορά, οδηγήθηκε σε διαπραγμάτευση κατ' άτομον με τον πολιτικό που ενσάρκωσε στο πρόσωπό του την έννοια του δήμου. Η πελατειακή θέσμιση του κράτους/πολιτείας εδράζεται ακριβώς στην κοσμοϊστορική αυτή μεταβολή.

Η δεύτερη αποστολή

Εφεξής, η πολιτική τάξη, που ανδρώθηκε με τις προδιαγραφές της εξάρτησης στο κλίμα του κράτους/προτεκτοράτου, εκαλείτο να αναλάβει την δεύτερη αποστολή. Να αποδομήσει τον μείζονα ελληνισμό, με προέχουσα την οικουμενική αστική τάξη. Αυτό έγινε στο όνομα της εθνικής ολοκλήρωσης, της ακατάσχετης δηλαδή ρητορικής για τη Μεγάλη Ιδέα, η οποία ουδέποτε εντούτοις τον 19ο αιώνα αποτέλεσε πραγματικό εθνικό στόχο. Επιπλέον, το νεοελληνικό κράτος απαγόρευσε ρητώς στην ελληνική αστική τάξη να εγκατασταθεί και να ευδοκιμήσει στο εσωτερικό του. Εκτός από τα στοιχεία εκείνα που ήσαν προδιατεθειμένα να παίξουν έναν συμπληρωματικό, παρασιτικό ρόλο στη νομή του.

Ώστε, το απολυταρχικό και στη συνέχεια πολιτικά κυρίαρχο έναντι της ιδιωτικής πια κοινωνίας κράτος είναι εξ ολοκλήρου υπεύθυνο για την πελατειακή του ανασυγκρότηση και τον προσανατολισμό των πολιτικών του από τον κοινωνικό/εθνικό σκοπό, στο αποκλειστικό συμφέρον της πολιτικής τάξης και των συγκατανευσιφάγων που το χρησιμοποιούσαν ως πρυτανείο σίτισης. Το κράτος αυτό, όντας δομικά αναστίστοιχο προς την κοινωνική συλλογικότητα, οδήγησε στην αποδόμηση του μείζονα ελληνισμού, στην εγκατάσταση ενός σταθερού καθεστώτος εξάρτησης από τον ξένο παράγοντα και σε πολιτικές αποδόμησης του δημοσίου συμφέροντος με πρόσημο την ιδιοποίηση και τη νομή του. Η κρατική διανόηση απέμενε να τεκμηριώσει επιστημονικά την επιλογή αυτή, χρεώνοντας στην κοινωνία και στις κληρονομιές της τα αρνητικά πεπραγμένα του κράτους.

Αντιπροσωπευτική μετάλλαξη της πολιτείας

Η ανωτέρω προσέγγιση των σταθερών του νεοελληνικού κράτους, υποδηλώνει ότι η αναζήτηση λύσης στο ελληνικό πρόβλημα στο πλαίσιό του, είναι όχι μόνον ανέφικτη αλλά και αδιέξοδη. Πρώτον διότι, όπως επισήμανα στην αρχή, η κρίση που διέρχεται ο δυτικός κόσμος αναγγέλλει προοπτικά τη μετάβαση από το έθνος του κράτους στο έθνος της κοινωνίας, από την αυστηρή διχοτομία μεταξύ (ιδιωτικής) κοινωνίας και πολιτικής (ως ταυτολογικής συνιστώσας του κράτους), στην εταιρική συγκρότηση της πολιτείας. Τούτο σημαίνει ότι η αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ κοινωνίας και αγοράς, υπέρ της κοινωνίας, θα αποκατασταθεί μόνον με την θεσμική ενσωμάτωση της κοινωνικής συλλογικότητας στην πολιτεία. Δεύτερον, επειδή η κληρονομημένη υψηλή πολιτική ανάπτυξη της ελληνικής κοινωνίας κάνει, αντικειμενικά, ανέφικτη τη διαμόρφωση συσχετισμών που να οδηγούν στην εναρμόνιση των πολιτικών του κράτους προς το κοινό συμφέρον. Ο πολίτης που έχει εθισθεί σε συμπεριφορές πολιτικής ατομικότητας, για να λειτουργήσει συλλογικά πρέπει να θεσμηθεί ως πολιτειακή κατηγορία, να συγκροτηθεί με όρους δήμου.

Έτσι ώστε η μετάβαση από το κράτος/ολοκληρωτικό ιδιοκτήτη της πολιτείας, στην αντιπροσωπευτική πολιτεία, συνάδει τόσο με την μέση προοπτική της εξέλιξης του σύγχρονου κόσμου όσο και με το διακύβευμα της επιβίωσης του ελληνισμού ως πολιτικά συντεταγμένης εθνικής οντότητας. Η αντιπροσωπευτική μετάλλαξη της πολιτείας προβάλλει ως μόνη ικανή να ελαχιστοποιήσει το χάσμα μεταξύ της κοινωνικής συλλογικότητας και της πολιτικής, καθώς εκεί η πολιτική εξουσία θα υποχρεωθεί να πολιτεύεται ως εντολοδόχος των γενικών κατευθύνσεων που θα υπαγορεύει η κοινωνική βούληση, θα ελέγχεται, θα ανακαλείται από αυτήν, θα υπόκειται για τις παρεκκλίσεις της στη Δικαιοσύνη κ.λπ.

Με τη μετάβαση στην αντιπροσωπευτική πολιτεία, η κοινωνία θα επανεύρει την θέση της ως λόγος ύπαρξης του κράτους, των αγορών κ.λπ. Το πολιτικό κόστος θα εστιασθεί όχι πια στις αντιδράσεις των ομάδων που εξέχουν της σύνολης κοινωνίας των πολιτών, αλλά στις συνέπειες από την απόκλιση της πολιτικής από την βούληση της κοινωνίας.

Κλειδί η σχέση εντολέα-εντολοδόχου

Για τον σύγχρονο νεοτερικό άνθρωπο που έχει εθισθεί στην ιδέα ότι το βιούμενο πολιτικό σύστημα αποτελεί το καταστάλαγμα της δημοκρατικής ολοκλήρωσης και ότι η πολιτειακή ενσωμάτωση της κοινωνίας των πολιτών είναι αδιανόητη, η προοπτική αυτή αντιμετωπίζεται από εξωγήινη, ουτοπική έως ανέφικτη. Η προσέγγιση αυτή, υποδηλώνει ότι στην κοινωνία προσήκε ένας ρόλος ιδιώτη και, κατ’ επέκταση, η μονοσήμαντη ατομική ελευθερία. Εξού και η πολιτική της λειτουργία εξαντλείται στη νομιμοποιητική ψήφο, στην υποστήριξη των δυνάμεων διαμεσολάβησης και, στο πλαίσιο αυτό, μια εξωθεσμική αγελαία/μαζική συμπεριφορά.

Εδώ ακριβώς, έγκειται το πρόβλημα. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν συνεκτιμά ότι υπό τις παρούσες συνθήκες δεν είναι νοητή η έξοδος της κοινωνίας από την αφάνεια με το πολιτειακό σύστημα και τους τρόπους δράσης της εποχής της μετάβασης από τη δεσποτεία στον ανθρωποκεντρισμό. Ότι η σημερινή κρίση αναγγέλλει τη μετάβαση σε μια νέα φάση του συνόλου ανθρωποκεντρικού κοσμοσυστήματος. Ήδη, σημαίνουσες παράμετροι του κοινωνικού μας «είναι», όπως η οικονομία και η επικοινωνία, έχουν μεταβεί στο μέλλον. Όμως, η ιδεολογία, το σύστημα και η γνωσιολογία του Διαφωτισμού παραμένουν εγκιβωτισμένες στον 18ο αιώνα. Εξού και στον δυτικό κόσμο, ενώ στο παρελθόν οδήγησε στην πρόοδο, σήμερα έχει μεταβληθεί σε μια ακραιφνώς συντηρητική παράμετρο της εξέλιξης. Στην ελληνική περίπτωση η επίκληση του «εξευρωπαϊσμού», λειτούργησε ως όχημα για την ολοκληρωτική οπισθοδρόμηση του ελληνισμού από την ανθρωποκεντρικά δημοκρατική οικουμένη στην πρωτο-ανθρωποκεντρική εποχή.

Στο ερώτημα, επομένως, τι πρέπει να γίνει για να αποκατασταθεί μια συνεκτική σχέση μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής, η απάντηση είναι μια: να συναντηθούν η πολιτική τάξη και το σώμα της κοινωνίας των πολιτών μέσα στην πολιτεία με πρόσημο την σχέση εντολέα-εντολοδόχου. Προϋπόθεση όμως γι’ αυτό είναι η κοινωνία να αλλάξει πρόταγμα: Από την προσδοκία της εναλλαγής στην εξουσία και, συνακόλουθα, από τη δεοντολογία της πολιτικής, να αξιώσει την πολιτειακή της θέσμιση.

Η δυσκολία του εγχειρήματος αυτού δεν έγκειται στην αντικειμενική αδυναμία της εποχής μας να μεταλλάξει το σύστημά της σε αντιπροσωπευτικό, αλλά στο γεγονός ότι η αντιπροσώπευση δεν εγγράφεται ούτε ως προς το αξιακό της μέρος ούτε ως σύστημα στις προτεραιότητες της κοινωνίας. Θα έλεγα ότι δεν εγγράφεται καν στην προβληματική της νεοτερικής διανόησης. Η τελευταία, έχει οχυρωθεί πίσω από το επιχείρημα του Διαφωτισμού, για να «επιβεβαιώσει» το βαθιά δημοκρατικό χαρακτήρα του κυρίαρχου κράτους/πολιτείας και, συνακόλουθα, για να αποκρύψει την αποστροφή της στην προοπτική η κοινωνία να μεταβληθεί σε θεσμικό εταίρο της πολιτείας.

Έννοιες και ιδεολογίες

Κατά τούτο, το πλέον δύσκολο μέρος του εγχειρήματος για την ανασυγκόλληση της πολιτικής με την κοινωνική συλλογικότητα είναι η απόσειση των βεβαιοτήτων μας για τις έννοιες και, κατ'επέκταση, για τις ιδεολογίες της εποχής μας. Ο σοσιαλισμός του 19-20ού αιώνα συμπύκνωνε έναν τρόπο μετάβασης από τη δεσποτεία στον ανθρωποκεντρισμό, εκείνον των κοινωνιών ή αλλού των κοινωνικών δυνάμεων, που έμειναν πίσω στην εξέλιξη. Όχι ένα ανώτερο στάδιο σε σχέση με τον φιλελευθερισμό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το αίμα που χύθηκε στους δρόμους στη διάρκεια του 20ού αιώνα είχε ουσιωδώς ως διακύβευμα το ανήκειν της οικονομίας στο κράτος ή στον ιδιώτη. Η κοινωνία δεν αποτέλεσε διακύβευμα συμμετοχής στο σύστημα ούτε για τον φιλελευθερισμό ούτε ωστόσο για τον σοσιαλισμό. Η Αριστερά αντιμετώπιζε την κοινωνία πατερναλιστικά, υπό το πρίσμα της παροχής προστασίας όχι της χειραφέτησης.

Από τη δεκαετία του 1980 ο μεν φιλελευθερισμός εμφανίζεται να πραγματοποιεί ένα μείζον άλμα προς τα εμπρός με τη υπέρβαση των ορίων και της θαλπωρής του κράτους, ο δε σοσιαλισμός, σε όλες του τις εκδοχές, να διερωτάται για το πρόταγμά του εν κενώ. Εννοώ με αυτό ότι δεν έχει ακόμη συνειδητοποιήσει ότι η ανασύνδεσή του με την πρόοδο, οφείλει να διέλθει αναγκαστικά από τον αναστοχασμό της ελευθερίας. Στο παρελθόν η ελευθερία εστιαζόταν μονοσήμαντα στην θεσμική υποστασιοποίηση του ατόμου (η ατομική ελευθερία). Εφεξής, η βίωση του κεκτημένου της ατομικής ελευθερίας, αλλά και η αντιμετώπιση των νέων απειλών που επάγονται γι’ αυτήν οι κοσμοσυστημικού διαμετρήματος μεταλλάξεις στην οικονομία και στην επικοινωνία, θέτουν ως προαπαιτούμενο την αναζήτηση των πηγών της ελευθερίας εκεί όπου το άτομο συνάπτει συμβάσεις με τα κατά μέρος υπο-συστήματα (λ.χ. της οικονομίας) ή με το σύνολο πολιτειακό σύστημα. Με διαφορετική διατύπωση, στο μέτρο που η κοινωνικο-οικονομική και η πολιτική ελευθερία θα εγγράφονται κατά μικρόν στο αξιακό γίγνεσθαι του ανθρώπου, το ομόλογο κοινωνικο-οικονομικό και πολιτικό σύστημα θα καλείται να εναρμονισθεί στις προδιαγραφές της.

Ώστε, εάν η Αριστερά επιθυμεί να επανέλθει στην πολιτική σκηνή ως μείζων συντελεστής της προόδου και όχι ως επιχειρησιακός ενδείκτης του νέου φιλελευθερισμού, θα πρέπει να εναγκαλισθεί το νέο διακύβευμα της ελευθερίας και να διατυπώσει ένα αξιακό και πολιτειακό πρόταγμα για την εμπραγμάτωσή της. Όντως, για πρώτη φορά το ζήτημα της πολιτικής τίθεται συγχρόνως υπό το πρίσμα των συσχετισμών που οδηγούν στην θεραπεία του συμφέροντος της κοινωνίας και της ελευθερίας που ανάγεται στην αυτονομία του κοινωνικού υποκειμένου στο πεδίο της πολιτείας.

Η παραδοχή αυτή μας επαναφέρει στην αρχική επισήμανση: Για να αναλάβει η Αριστερά τον ρόλο της πρωτοπορίας, οφείλει να αποτινάξει τις ιδεολογικές αγκυλώσεις του παρελθόντος, προσυπογράφοντας ένα νέο γνωσιολογικό επιχείρημα σε ότι αφορά στις έννοιες (την ελευθερία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, την εθνική συλλογικότητα, την αντιπροσώπευση, τη δημοκρατία κ.λπ.) και, επέκεινα, ένα νέο πρόταγμα που θα υποστασιοποιεί ανθρωποκεντρικά όχι μόνο το άτομο στον προσωπικό του βίο αλλά και ως εταίρο στο σύστημα. Η αποκάθαρση των εννοιών και η συνακόλουθη επεξεργασία συστημάτων που θα υποστασιοποιούν το περιεχόμενό τους, επάγονται επίσης τη διευκρίνιση του χρόνου τους. Ο χρόνος των πολιτειών, για παράδειγμα, δεν συναρτάται με επεξεργασίες του νου, αλλά με το στάδιο της εξελικτικής ωρίμανσης των συνθηκών. Εννοώ με αυτό ότι ο χρόνος της δημοκρατίας απέχει πολύ από την εποχή μας. Ο άμεσος χρόνος της εξέλιξης, αναγγέλλει μόλις προοπτικά την αντιπροσώπευση. Λέω προοπτικά, διότι ούτε αυτή κινητοποιεί σήμερα το κοινωνικό διακύβευμα. Εντούτοις, το βάθεμα της κρίσης, η μονοσήμαντη επικέντρωση του σκοπού της πολιτικής στο συμφέρον των αγορών, η συντριπτική ανατροπή των συσχετισμών σε βάρος της κοινωνίας και οι επιπτώσεις τους είναι ικανές να μεταβάλουν την τελευταία σε καλό δέκτη του αντιπροσωπευτικού προτάγματος.

Προσομοίωση αντιπροσωπευτικής πολιτείας

Υπό την έννοια αυτή, εκτιμώ ότι η πολιτική δύναμη που θα θελήσει να ηγεμονεύσει στο άμεσο μέλλον, θα συστοιχηθεί με το πρόταγμα της θεσμικής συνάντησης του συλλογικού υποκειμένου με την πολιτεία. Εντέλει, με την αντιπροσωπευτική ανασυγκόλληση της πολιτείας.

Τι μπορεί να περιέχει το πρόταγμα αυτό ώστε να είναι επιχειρησιακό, δηλαδή εφικτό στις ημέρες μας; Αρκεί νομίζω να εξαγγείλει κανείς το πλαίσιο μιας προσομοίωσης προς την αντιπροσωπευτική πολιτεία. Λαμβάνω ως δεδομένο ότι η αντιπροσώπευση, όπως μετέπειτα και η δημοκρατία, θα οικοδομηθεί ως πολιτεία στο επίπεδο της «τεχνοδικτυακής» επικοινωνίας. Εκεί, σε ένα κλειστό τεχνοδικτυακό κύκλωμα, το σώμα της κοινωνίας των πολιτών θα βουλεύεται και θα αποφασίζει είτε ως εντολέας (στην αντιπροσώπευση) είτε ως κυβερνήτης και νομοθέτης (στη δημοκρατία), σε καθημερινή βάση. Με ανάλογο τρόπο, θα δομηθούν και οι περιφερειακές, τοπικές και κλαδικές κοινωνικές και πολιτικές συνιστώσες. Στο περιβάλλον αυτό, το κόμμα θα μεταβληθεί από διαμεσολαβητής της κοινωνίας και διαχειριστής της πολιτικής κυριαρχίας σε εντολοδόχο, διαβουλευτικό εισηγητή και διαχειριστή της κοινωνικής εντολής.

Στην παρούσα συγκυρία της χώρας, ωστόσο, που προέχει η αποκατάσταση της εθνικής συνευθύνης και της κάλυψης του χάσματος μεταξύ κοινωνίας και πολιτικής, το εγχείρημα της αντιπροσωπευτικής προσομοίωσης μπορεί να εξοικονομηθεί με στοχευμένες θεσμικές παρεμβάσεις. Αναφέρω ορισμένες, τις πιο χαρακτηριστικές:

     (α) Την επέκταση της πολιτείας δικαίου στην πολιτική, ώστε να συμπεριλάβει τόσο τις αδικοπραγίες του πολιτικού προσωπικού όσο και τις μη προσήκουσες προς την κοινωνική βούληση ή και βλαπτικές για την κοινωνική συλλογικότητα αποφάσεις.

     (β) Την συγκρότηση ενός Πρυτανείου/σώματος αιρετών δικαστών με πλειοψηφία πολιτών, που θα αποφαίνονται για την αρμονία της εν γένει «πολιτείας» τους με το κοινό συμφέρον. Οίκοθεν νοείται ότι οι ιδιωτικές αδικοπραγίες του πολιτικού προσωπικού όπως και εκείνες που αφορούν στην άσκηση των καθηκόντων του προσάγονται αυτοδικαίως στην τακτική δικαιοσύνη και αποκλείουν ες αεί τον υπαίτιο από την πολιτική ιδιότητα του εντολοδόχου.

     (γ) Τη σύσταση ενός διαρκούς δημοσκοπικού δήμου που θα αποφαίνεται για τα θέματα της ημερήσιας διάταξης της κυβέρνησης και της Βουλής. Η γνώμη της μπορεί σε μια πρώτη φάση να είναι υποχρεωτική μεν ως προς τη διατύπωσή της όχι όμως και για την παρακολούθηση της από την πολιτική εξουσία. Όμως, ο συνδυασμός της με τον έλεγχο και την δικαϊκή ευθύνη των φορέων της τελευταίας, θα λειτουργήσει ως καταλύτης, αποτρεπτικά στη διαφοροποίηση της πολιτικής από την κοινωνική βούληση. Εναλλακτικά, θα προεκρίνετο η δημιουργία ενός ζώντος δημοσκοπικού δήμου που θα παρεμβαίνει διαμορφωτικά στη δημόσια διαβούλευση και θα συμμετέχει στη συγκρότηση της πολιτικής «ατζέντας».

     Η ιδέα αυτή επιβάλλει δύο επισημάνσεις: Το δημοψήφισμα που εμφανίζεται ως η κατακλείδα της «αμεσοδημοκρατικής» (sic) παρέμβασης στο κατεστημένο πολιτικό σύστημα δεν αποτελεί παρά έναν ευκαιριακό θεσμό που δεν μεταβάλλει τον ολιγαρχικό χαρακτήρα της κρατούσης μη αντιπροσωπευτικής πολιτείας. Ούτε καν τους συσχετισμούς. Για να μιλήσουμε ακόμη και για προσομοίωση αντιπροσώπευσης πρέπει η κοινωνική βούληση να συγκροτηθεί σε διαρκή/καθημερινό, εφ’ όλης της ύλης και αυτοδύναμο θεσμό της πολιτείας. Το διακύβευμα της αντιπροσωπευτικής έστω προσομοίωσης της κρατούσης ολιγαρχικής πολιτείας, μπορεί να εξοικονομηθεί, στην παρούσα συγκυρία, με την ακριβή ανίχνευση της κοινωνικής βούλησης. Η σύναξη των Αθηναίων στην Πνύκα γινόταν ακριβώς γι’ αυτό. Εάν η διαβούλευση και η συναγωγή της κοινωνικής βούλησης, στον παρόντα χρόνο, είναι εφικτό να επιτευχθεί με τεχνικό και ανέξοδο τρόπο, δεν μειώνει στο ελάχιστο την αξία της. Συγχρόνως, θα προϊδεάσει την κοινωνία των πολιτών για την οριστική μετάβαση στην αντιπροσωπευτική πολιτεία.

     (δ) Σε κάθε εκλογική περιφέρεια προκρίνεται η συγκρότηση ενός αντιπροσωπευτικού σώματος πολιτών, που επιλέγονται από τυχαίο δείγμα του ηλεκτρονικού καταλόγου, με σκοπό τον έλεγχο του βουλευτή, την «παραγγελία» πολιτικών και, εν ανάγκη, την ανάκλησή του. Το μέτρο αυτό, είναι από μόνο του ικανό να συνθέσει το τοπικό με το συνολικό και ιδίως να ανατρέψει άρδην την δομή και τη λογική του προσωποπαγούς και πατερναλιστικού κόμματος. Οπωσδήποτε, οι υποψήφιοι βουλευτές οφείλουν να επιλέγονται από τους κατά τόπους αντιπροσωπευτικά σώματα των πολιτών, στα οποία απόκειται και ο έλεγχός τους.

     (ε) Σε μια -έστω- κατά προσομοίωση αντιπροσωπευτική πολιτεία η κυβέρνηση γίνεται συνοδική, με την έννοια ότι τα μέλη της δεν υπόκεινται στην προσωποπαγή οιονεί αυθαίρετη θέληση του πρωθυπουργού και σε κάθε περίπτωση η σύνθεση και ο ανασχηματισμός της οφείλει να υπόκειται στον έλεγχο της Βουλής, του Πρυτανείου/σώματος και/ή του δημοσκοπικού δήμου.

     (ζ) Οι ανωτέρω αλλαγές δεν εξαντλούν τη μεταρρύθμιση του κράτους, ως προς την πολιτεία, και προφανώς δεν υπεισέρχονται στο ζήτημα της διοίκησης και της δικαιοσύνης.

Οπωσδήποτε, όμως, και ανεξαρτήτως της προβληματικής που κατατέθηκε ανωτέρω, για την αντιπροσωπευτική πολιτεία, κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη η κάθαρση του κρατούντος συστήματος από τους πυλώνες της καταστροφής: Την αναστολή των συνταγματικών ρυθμίσεων που λειτουργούν απαγορευτικά για συνάντηση της πολιτικής με την εθνική/κοινωνία συλλογικότητα. Από την αναστολή του άρθρου 86 και άλλων διατάξεων του Συντάγματος, του Κανονισμού της Βουλής και της νομοθεσίας που οικοδομεί τη διαπλοκή και τη διαφθορά. Την ανάκληση επίσης των φαραωνικών προνομίων του πολιτικού προσωπικού, της ανακριτικής και δικαστικής αρμοδιότητας της Βουλής κ.λπ. Αλλά και την ολική επαναφορά των σκανδάλων στη Δικαιοσύνη.

Αγανακτισμένοι Έλληνες

Η μεταβολή της πολιτείας και το δίλημμα

Συνοψίζοντας, επανέρχομαι στην αρχική επισήμανση ότι η μεταβολή της πολιτείας, με τον τρόπο που την σκιαγράφησα, στην ελληνική περίπτωση αποτελεί όρο επιβίωσης της χώρας. Εξού και κρίνεται ως επείγουσα. Δεν χωρεί, δηλαδή, η παράταση την οποία με πρόσχημα την προσεχή αναθεώρηση του Συντάγματος, διεκδικεί η πολιτική τάξη για να κερδίσει χρόνο.

Εξακολουθώ, εντούτοις, να την αξιολογώ ως ανέφικτη, όχι διότι δεν είναι αναγκαία, στην παρούσα συγκυρία ή επειδή υπάρχει κάποια άλλη, λιγότερο επώδυνη για το σύστημα ή ριζοσπαστική λύση στον ορίζοντα. Είναι ανέφικτη, επίσης, όχι διότι μπορεί να εκτιμηθεί ως ουτοπική ή ως προσήκουσα σε ένα απώτερο μέλλον. Είναι, τέλος, ανέφικτη επειδή η ελληνική κοινωνία έχει απωλέσει κάθε αυτονομία σκέψης στο κοινωνικο-οικονομικό και πολιτικό πεδίο, καθώς η πνευματική της τάξη έχει εγκιβωτισθεί με όρους υποτέλειας στο διατακτικό της νεωτερικότητας.

Το διακύβευμα ωστόσο για την Ελλάδα είναι να ανακτήσει μέρος του χαμένου χρόνου, που της στέρησε η ολοκληρωτική αποδόμηση του ιστορικού της κεκτημένου και, κατ’ επέκταση, η οπισθοδρόμηση στο πρωτο-ανθρωποκεντρικό διατακτικό της εποχής μας. Εννοώ με αυτό ότι η οπισθοδρόμηση αυτή δεν ήταν προϋπόθεση για την μετάβαση του ελληνικού κόσμου στη μεγάλη κοσμοσυστημική κλίμακα. Συνέβη λόγω της ολοκληρωτικής ήττας του ελληνισμού που επέφερε η παταγώδης αποτυχία της Μεγάλης Επανάστασης.

Σε κάθε περίπτωση, για την ελληνική κοινωνία, η ανάκτηση του ανθρωποκεντρικού της κεκτημένου στο επίπεδο της μεγάλης κλίμακας με πρόσημο την μετάβαση στην αντιπροσωπευτική πολιτεία, αποτελεί συγχρόνως όρο επιβίωσης και προϋπόθεση για τη συμφιλίωσή της με τη νεωτερικότητα. Για την Αριστερά, το δίλημμα υπερβαίνει το ελληνικό πρόβλημα, καθώς η απόφασή της να περιορισθεί στη διαχείριση του δυναστικού κράτους ως μέρος του προβλήματος (της κομματοκρατίας) ή να το υπερβεί, με άλμα προς το μέλλον, συνεπάγεται την ανασύνδεσή της με το διακύβευμα της προόδου. Στο κλίμα αυτό, δεν αρκεί επομένως να επικαλείται η Αριστερά το ηθικό της πλεονέκτημα, κατά τη διαχείριση του κρατούντος ολιγαρχικού και σαφώς αποδομητικού και λεηλατικού της εθνικής/κοινωνικής συλλογικότητας, κράτους. Οφείλει να αναστοχασθεί τις έννοιες, ιδίως την ελευθερία, και περαιτέρω, το πολιτειακό πλαίσιο που θα τη στεγάσει. Ο αναστοχασμός ακριβώς αυτός θα την οδηγήσει αναπόφευκτα στη συλλογιστική της εξέλιξης του σύγχρονου κόσμου, που προδιαγράφεται, χωρίς αμφιβολία, δομημένος μεσοπρόθεσμα στη βάση της αντιπροσωπευτικής πολιτείας και προοπτικά στη δημοκρατία.

 

* Ο Γιώργος Κοντογιώργης είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, πρώην πρύτανης του Παντείου

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς - Ημερομηνία δημοσίευσης: 194/28-12-13

Διαβάστε περισσότερα......

Χρήστος Γιανναράς - Επιφυλλιδογραφία 2014

  1. Aντί για κρυφά σχολειά, φανερά συσσίτια, 5.1.14
  2. Tο διάγγελμα και οι Bίκινγκς, 12.1.14
  3. O ρεαλισμός της προσφυγής στην αριστεία, 19.1.14
  4. Γιατί ανέφικτη μια «Δανία του Nότου», 26.1.14
  5. H ατιμωρησία ως κατεστημένη μωρία, 2.2.14
  6. Tι βεβαιώνει η συγκυβέρνηση, 9.2.14
  7. ...
  8. Tι θα σήμαινε «αλλαγή γηπέδου», 17.5.14
  9. Γόνιμη αντίσταση η σωστή «εικόνα», 25.5.14
  10. Λένε «ψωμί» και καταλαβαίνουν «χώμα», 7.6.14
  11. Πώς «εκδικείται» η αλήθεια, 15.6.14
  12. Μόνο η δήμευση των κλοπιμαίων θα αλλαξοδρομήσει τη χώρα, 22.6.14
  13. ...
  14. Πελατειακό κράτος μόνιμο, για πάντα, 31.8.14
  15. Ηφαίστειο σε φάση ενεργοποίησης, 7.9.14
  16. Εκσυγχρονισμός χωρίς απώλεια ταυτότητας, 14.9.14
  17. Χωρίς ντροπή, χωρίς φόβο: σατραπεία, 21.9.14
  18. Μονομαχία σε κενό «νοήματος», 28.9.14
  19. Το εμβληματικό δίδυμο, 5.10.14
  20. Μονόδρομος πρωτογονισμού, 12.10.14
  21. Η αλεπού και το αμπέχονο, 19.10.14
  22. Προεκλογική ρώσικη ρουλέτα, 26.10.14
  23. Παραγωγοί ή σερβιτόροι;, 2.11.14
  24. H εκδικητική ψήφος είναι αυτοχειρία, 9.11.14
  25. Παγιδευμένοι στον εθνομηδενισμό, 23.11.14
  26. Γιατί κομματικές νεολαίες στα πανεπιστήμια, 30.11.14
  27. Νέμεσις δημοκρατίαν απογεννώσα, 7.12.14
  28. Ποιος θα τολμήσει την παλιγγενεσία, 14.12.14
  29. Πρωτογονισμός και «εποικοδόμημα», 21.12.14
  30. O χρόνος και η ελευθερία, 28.12.14

Διαβάστε περισσότερα......