Δευτέρα, 28 Μαρτίου 2011

Πρόσωπα και απόψεις - Γιανναράς - Έχει νόημα να είσαι Έλληνας; - 27 Μαρ 11










Στα πλαίσια της εκπομπής «Πρόσωπα και απόψεις» της τηλεόρασης του ΣΚΑΪ στις 27.3.11, ο καθηγητής φιλοσοφίας κ. Χρήστος Γιανναράς μίλησε χωρίς περιστροφές για την καθημερινή πολιτική, τις παραλείψεις και την αγωνία του για την έξοδο από τη σημερινή μεγάλη κρίση.


Share/Save/Bookmark

5 σχόλια:

Νίκος Καραγκιαούρογλου είπε...

Ακόμη μια φορά να ευχαριστήσω τους συνεργάτες αυτού του blog για την δουλειά τους. Μια δουλειά πολύτιμη για την προβολή απολύτως αναγκαίων προβληματισμών, και εξίσου πολύτιμη ως έστω μικρή παρηγοριά σε καιρούς πολλών πτωχότατων τω πνεύματι αλλά κατά τα άλλα άκρως καπατσοπόνηρων πολιτικών της φεουδαρχίας.

Να σημειώσω εδώ ότι αυτό το συνάφι των καπατσοπόνηρων καθόλου ελληνικό προνόμιο δεν είναι. Εν αντιθέση, είναι δυστυχώς μία απο τα πραγματικά διεθνώς κοινές παραμέτρους της ζωής όλων μας σε τούτον τον κόσμο. Με καταλαβαίνει κατευθείαν ο κάθε πολίτης στον κόσμο όταν λέω ότι έχω απατεώνες πολιτικούς στη χώρα μου! Το λέω σε Γερμανούς, το λέω σε Άγγλους, Βέλγους, Ελβετούς, Ιρανούς, Τούρκους, Αιγύπτιους, κλπ. κλπ. και η πρώτη τους αντίδραση είναι: Και σε μας μια από το ίδια δικέ μου. Δηλαδή... στα θεμελιώδη κοινά σε όλη την οικουμένη, στα πράγματα με τα οποία επικοινωνεί κανείς ευθέως με οποιονδήποτε άλλο, ανεξάρτητα από το που βρίσκεται, ανοίκει και η πλεον ασάλευτη πεποίθηση, ότι πολιτική σημαίνει αυτομάτως σαπίλα, απάτη, ψέμα, κλεψιά, έγκλημα, αναλγησία, ξεδιαντροπιά και ιδιοτέλεια για την διατήρηση της εξουσίας, για την ηδονή της προβολής στα ΜΜΕ και την ευχαρίστηση της στανικής επιβολής στις μάζες. Ας το αφήσω εδώ αυτό το θέμα.

Για να περάσουμε τώρα στην πρόταση ανασύνταξης του κ. Γιανναρά σαν μια πλέον απόλυτα αναγκαία αφετηρία: Σωστότατα και πρέπει να ξεσκιστεί σε κομματάκια κομφετί αυτό το σύνταγμα, η μάλλον αυτή η ντροπή, την οποία όλα τα κόμματα υπερψήφισαν ουνισόνο και την οποία και διαφημίζουν κοσμητικότατα ως και θεμέλιο λειτουργίας της χώρας μας. (Θεμέλιο λειτουργίας της χώρας αυτό το κομματοκρατικό ανουσιούργημα!) Σωστότατα και πρέπει οπωσδήποτε να ανασυνταχθούμε. Δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε πρόοδο με ενα σύνταγμα το οποίο κατά βάση ευλογεί την αυθαιρεσία του εκάστοτε απατεώνος πολιτικάντη, και το οποίο προεξοφλεί τον πολίτη ως τυφλά υπάκουο οπαδό μιας κάποιας παράταξης.

Εδώ όμως βλέπω δύο πρακτικά ερωτήματα:

1) Πως θα αποφύγουμε την επανάληψη της ιδίας απάτης ενδεδυμενης νέων φορεμάτων; Πως διακρίνει κανείς τέλος πάντων, σαν πολίτης μιας χώρας, αν μας γλυκαίνουν τώρα με σκοπό να μας εξαπατήσουν αργότερα και ίσως ακόμη πιο βρωμερά από ότι τώρα; Δεν προσπαθώ εδώ να μειώσω την απόλυτη ανάγκη ενός νέου συντάγματος. Θέλω μονο να ξέρω στο τι πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για να πην επαναλαμβάνουμε ες αεί τα γνωστά. Υπαρχουν λοιπόν λογικά κριτήρια τα οποία μπορούν να διακρίνουν μεταξύ νέας αφετηρίας και νέας απάτης; Υπάρχει κάποιος, έστω ατελής αλγόριθμος, βάση του οποίου μπορεί κανείς να διακρίνει μεταξύ απάτης και αφετηρίας;

2) Ποιοί θα είναι οι νέοι συν-τεταγμένοι; Δεν μου φαίνεται και πολύ έυκολο να ανασυντάξει κανείς μια κοινωνία όταν αυτή έχει ανάγει πλέον σε τρόπο ζωής την απόλυτη εξάρτηση από τους κομματικούς μηχανισμούς, οι οποίοι και προσφέρουν κάποια σίγουρη θεσούλα με αντάλλαγμα την υποδουλωτική κατήχηση της νοημοσύνης μας για την ψηφοθηρία τους. Ποιοί θα είναι εκείνοι οι πολίτες που δεν θα προτιμήσουν το ιδιοτελώς βιολογικό κίνητρο μιας βολεμένης ζωής απέναντι στο αληθώς κοινωνικό κίνητρο μιας ολοκληρωμένης ζωής; Για να το πω αλλιώς: Ποιοί θα είναι οι πολίτες που θα προτιμήσουν το στώμεν καλώς από το στώμεν βολικώς κατέχοντες βίλα με πισίνα; Τέτοιοι πολίτες δεν είναι αυτονόητοι. Πλαθονται απο κοινωνίες, οι οποίες δρούν στα πλαίσια συντάγμάτων, τα οποία πιστοποιούν την συλλογική συνείδηση, η οποία πλάθει κοινωνίες. Το ένα ορίζει το αλλο και έτσι το πρόβλημα δεν εξαντλειται και δεν λύνεται με αφοριστικές, πάγιες δηλώσεις. Είναι μια συνεχής προσεγγιστικη διαδικασία στην προσπάθεια να πλησιάσουμε ολο και καλύτερα αυτό που ελπίζουμε. Για να πραγματοποηθεί αυτή η προσέγγιση είναι αναγκαίοι οι πολίτες οι οποίοι σκέπτονται κριτικά, λογικά, χωρίς αυτοματισμούς κομματικής ιδεοληψίας. Πως θα δημιουργηθουν λοιπόν τέτοιοι σκεπτομενοι πολίτες για να διαμορφώσουν ένα νέο σύνταγμα, το οποίο όμως είναι προυπόθεση για την ύπαρξη τους; Δηλαδή, πως θα μάθει ο σχολαστικός να κολυμπάει αν δεν μπορεί να μπεί στο νερό πριν να έχει ήδη αρκούσα πείρα μέσα στο νερό;

Καλή σας νύχτα.

omniscient είπε...

Κυριε Καραγκιαουρογλου,

Τα δυο ερωτηματα που θετετε ειναι απολυτως αλληλενδετα, και δυστυχως αποτελουν εναν αλυτο γριφο, παρομοιο με το αυγο και την κοτα. Τα συνταγματα, καλα ή κακα, συντασσονται απο τους αρχοντες μιας κοινωνιας και επιβαλλονται απο πανω προς τα κατω. Ταυτοχρονα, απο κατω προς τα πανω, υποτιθεται οτι υπαρχει η ισορροπευτικη διαδικασια κατα την οποια οι πολλοι επιλεγουν αυτους τους λιγους που θα διοικησουν την κοινωνια αυτη. Για να ανελθουν στην εξουσια ικανα και ηθικα ατομα, θα πρεπει η μαζα να ειναι της αναλογης ποιοτητας, κατι που ομως επιτυγχανεται μονο με αναλογη παιδεια, η οποια ομως με τη σειρα της επιβαλλεται απο τους 'απο πανω'. Λοιπον, σε αυτον τον κυκλο, απο που πρεπει να ξεκινησει μια ανασυνταξη, σε μια συγκυρια που τοσο οι αρχοντες οσο και αρχομενοι διακρινονται απο μια πρωτογνωρη ισως ηθικη και πνευματικη παρακμη; Και ας μη ξεχναμε οτι ποτε δεν συνεφερε στις πολιτικες ελιτ να μορφωνουν τις μαζες περα απο ενα βαθμο που θα δυσκολευε τον ελεγχο τους.

Η ευκολη θεωρητικη απαντηση, βεβαια, θα ηταν οτι πρεπει οι δυο διαδικασιες να επιχειρηθουν ταυτοχρονα: δηλαδη, λιγο λιγο, με προσωπικη προσπαθεια, ο καθενας να βελτιωσει τον εαυτο του, και οι πολιτικοι να επιδιωξουν μια συνολικη αναταση της κοινωνιας που τους εκλεγει, με καποιο αμεσο κοστος, αλλα με το μακροπροθεσμο κερδος μιας πολυ μεγαλυτερης εμπιστοσυνης και εκτιμησης (αρα και προτιμησης) εκ μερους του λαου προς το προσωπο τους. Φοβαμαι ομως οτι αυτη η αποψη αποτελει μια αφελη υπεραπλουστευση της απιστευτα χρονοβορας διαδικασιας με την οποια πραγματοποιουνται ριζικες κοινωνικες αλλαγες. Και εχω την εντυπωση οτι διαθεσιμος χρονος ειναι το τελευταιο πραγμα που εχουμε σαν Ελληνες.

Ο μονος ορθοδοξος τροπος αποδρασης απο τον παραπανω φαυλο κυκλο που μπορω να σκεφτω ειναι η μελετη των ιστορικων εποχων κατα των οποιων η Ελληνικη κοινωνια ελαμπε με τα συλλογικα κατορθωματα της, και μια προσπαθεια προωθησης των πολιτικων πραγματικοτητων που τις χαρακτηριζαν απο τους σοφους αυτου του τοπου. Και αυτο πρεπει να γινει το συντομοτερο δυνατο, διοτι μας τελειωνει ο χρονος, οπως ειπα, αλλα μας τελειωνουν και οι σοφοι. Οι επομενες γενιες δειχνουν οτι θα ειναι και πνευματικα αλλα και ιδεολογικα αδυνατο να πολεμησουν για μια ελευθερη και πολιτισμικα διακριτη Ελληνικη κοινωνια. Ο χαρακτηρας της παιδειας που μας επιβαλλουν οι "καπατσοπονηροι" εξασφαλιζει το τελος της πνευματικης, και κατ' επεκταση πολιτικης μας ανεξαρτησιας τοσο σε ατομικο, οσο και σε συλλογικο επιπεδο. Ειναι σχεδιασμενη για υποτελεις, οχι για πολιτες, με την αρχετυπικη εννοια του ορου.

Εν τελει, προσπαθεια διατηρησης της ατομικης μας πνευματικης και ηθικης ακεραιοτητας (για οσους απο εμας την διαθετουμε) μεχρις οτου ερθει η καταλληλη συγκυρια κατα την οποια μια κρισιμη μαζα πραγματικα ανθρωπιστων και πατριωτων σοφων καταφερει να αφυπνισει και τους υπολοιπους. Αυτο ειναι το μονο που μπορω να προτεινω βραχυπροθεσμα, σαφως αντιλαμβανομενος μια διασταση της προτασης αυτης την οποια θα μπορουσε καποιος να χαρακτηρισει ως ενα βαθμο μοιρολατρικη. Δυστυχως δεν διακρινομαι για την αισιοδοξια μου, και η μονη μου παρηγορια σε αυτο ειναι οτι τουλαχιστον η ελλειψη της δεν ειναι ενστικτωδης ή εμφυτη, αλλα βασιζεται σε απολυτως ορθολογιστικες και πραγματολογικες εκτιμησεις.

Καληνυχτα και σε εσας

Νίκος Καραγκιαούρογλου είπε...

Την απάντησή σας, φίλε omniscient, την διάβασα και ελπίζω να την σκέφτηκα για αρκετό καιρό χωρίς βιασύνη. Νομίζω λοιπόν ότι στα σημαντικά σημεία είπατε τα πράγματα με το όνομά τους. Και εδώ δεν μιλώ αποκλειστικά για ελληνικά φαινόμενα μιας και το σκεπτικό σας θα ταίριαζε σε πολλές άλλες χειραγωγούμενες κοινωνίες. Όπως είπατε: ας μη ξεχναμε οτι ποτε δεν συνεφερε στις πολιτικες ελιτ να μορφωνουν τις μαζες περα απο ενα βαθμο που θα δυσκολευε τον ελεγχο τους.

Σ' αυτό το σημείο αρχίζω πλέον και ψιλιάζομαι. Έχω την εντύπωση ότι αυτή η διαπίστωσή σας εμπεριέχει κάτι κοινό για όλους μας στον κόσμο, κι ετσι κατά συνέπεια και για μας στην Ελλάδα. (Απομιμούμαστε βλέπετε ευκολοχώνευτες αφέλειες αντί άσκησης αιχμηρούς σκέψεως.)

Πράγματι, εξετάζωντας τα προγράμματα διδασκαλίας σε χώρες της Ευρώπης με τις οποίες έχω την τύχη (η την ατυχία) να συνεργάζομαι, διαπιστώνω κι εγώ μια συνεχή κατηφόρα. Στην Ελβετία όπου βρίσκομαι τώρα για παράδειγμα, βλέπω να διδάσκονται οι μαθητές και οι μαθήτριες τα ωροσκόπια (ναι, καλά ακούσατε!) σαν βασικές αρχές πάνω στις οποίες θα στηρίξουν την ζωή και την κρίση τους αργότερα. Ουδεμία λέξη για την πολιτική σημασία του Καντονιού, ουδεμία αναφορά σε κάποιον σαν τον Rousseau, ουδεμία νίξη για την λογικότητα των μαθηματικών πέρα απο κάποιες ωφελιμιστικές διαπιστώσεις που αφορούν την ακριβή καταμέτρηση χρημάτων σε ένα κάποιο κρυφό λογαριασμό! Η τέλεια πτώση διανοητικής άσκησης του μέλλοντος πολίτη.

Κι έτσι λοιπόν αρχίζω κι εγώ να πιστεύω αυτό που ποτέ δεν ήθελα να πιστέψω: Είτε ηθελημένα είτε άθελα διαμορφώνεται μια συμπαγώς αφελής μάζα η οποία δεν θα μπορεί πλέον να σκεφτεί κριτικά αλλά μόνο να παπαγαλίσει. Είναι σαν να εκλαμβάνει τις πλάκες με τις δέκα εντολές απο... άνωθεν, και να επιμένει στην ορθότητα των εντολών λόγω θεόσταλτης προέλευσης.

(Συνεχίζεται, και πάλι να με συγχωρείτε για την μακρόπνοη απάντηση. Είναι πολύ δύσκολο το Λακεδαιμονιζειν.)

Νίκος Καραγκιαούρογλου είπε...

Υπάρχει λοιπόν μια πραγματικά άμεση ανάγκη μελέτης, όπως είπατε, και όχι μόνο για μας στην Ελλάδα αλλά και για κάθε νοήμονα άνθρωπο στον κόσμο. Αλλά εδώ βλέπω μια άλλη (αποκλειστικά ίσως πρακτική) ερώτηση. Βλέπετε, έχουν στήσει οι καπατσοπόνηροι τόσο καλά το παιχνίδι ώστε:

1) Από την μια μας βαπτίζουν όλους στα νερά μιας αποκλειστικά βιολογικής αναγκαιότητας, κάνοντάς τις μέρες μας όλο και πιο γρήγορες, τον χρόνο όλο και πιο λίγο, αναγκάζοντάς μας θέλοντας και μη να τρέχουμε συνεχώς σαν δαιμονισμένοι για να καλύψουμε καταναλωτικές ανάγκες τις οποίες αυτοί ορίζουν για μας. Παραγωγή-κατανάλωση, παραγωγή-κατανάλωση, παραγωγή-κατανάλωση! Αυτό μου φαίνεται να είναι το μύνημα της περιβόητης ανάπτυξης, ανάπτυξης, ανάπτυξης, το οποίο μας πασσάρουν. Δεν βλέπω να εννοούν άλλη ανάπτυξη εκτός από την καταναλωτική. Φαίνεται να ξέρουν πολύ καλά τους φόβους του καθημερινού ανθρώπου και να τους εκμεταλεύονται πάρα πολύ καπάτσα. Στην ουσία με κάνουν να ακολουθώ δια του λιγουρέματος.

2) Απο την άλλη η αναγκαία μελέτη δεν γίνεται σε πέντε λεπτά μεταξύ δουλειάς και σπιτιού. Κανείς μας δεν είναι σε θέση να υπερβεί την εξουθενωτική καθημερινότητα χωρίς την ξεκούραση, την προετοιμασία (αν θέλετε) για μια καθαρή, διαυγή σκέψη. Αλλιώς διαβάζουμε αλλά δεν μελετούμε. Όπως και να το κάνουμε ο εγκέφαλός μας έχει βιολογική δομή, η οποία δυστυχώς η ευτυχώς δεν επιτρέπει reset με το πάτημα ενός κουμπιού.

Δηλαδή, απο (1) και (2) βλέπω ότι αν θέλω μελέτη τότε δεν μου μένει τίποτε άλλο παρά να αγνοήσω καθημερινές ανάγκες, οι οποίες μπορει να μην είναι πράγματι δικές μου αλλα παρά ταύτα ορίζουν τον κόσμο στον οποίο ζω. Και για μεν τον εαυτό μου μπορώ αυτό κάλλιστα να το κάνω, μιας και είμαι ακόμη εργένης χωρίς οικογενειακές έγνοιες. Αλλά στον πάτερ φαμήλια με δύο η και περισσότερα παιδιά πως να πω εγώ, να αφήσει κατά μέρος τα καθημερινά και να κάτσει να μελετήσει, εκεί που ο άνθρωπος μπορεί και να τσιγαρίζεται για τη φαμελιά του;

Βλεπετε πόσο απάνθρωπα μας έχουν χαντακώσει; Είναι μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Μακάρι να τα βλέπω πολύ μαύρα, αλλά από όσα βλέπω γίνομαι κι εγώ όλο και λιγότερο αισιόδοξος. Η ίσως και να γερνάω σιγά σιγά.

Γεια σας.

omniscient είπε...

Κυριε Καραγκιαουρογλου,

Απο που να πρωτοξεκινησω παλι...Κατ'αρχας, καλα κανετε και "ψιλιαζεστε". Μακαρι να το εκαναν ολοι.

Λοιπον, προσυπογραφω τα λεγομενα σας περι της παιδειας και στο εξωτερικο. Εγω βρισκομαι στο Λονδινο για μεταπτυχιακο, και περα απο συγκεκριμενα πλεονεκτηματα του εκπαιδευτικου συστηματος εδω που εχουν να κανουν περισσοτερο με πρακτικα, διαδικαστικα και μεθοδολογικα ζητηματα, ειναι το ιδιο, ή ισως και περισσοτερο απιθανο να 'παραξει' ατομα με πραγματικα ανεξαρτητη σκεψη. Καταρτισμενο θα βγει το ατομο, αλλα πολυ δυσκολα θα μπορει να δει πισω απο τα γεγονοτα, να δει αυτο που ονομαζουμε συνολικη εικονα. Και ο λογος για αυτο ειναι κατα τη γνωμη μου ο εξοβελισμος απο τα προγραμματα σπουδων των μαθηματων που ανηκουν στις ανθρωπιστικες σπουδες. Δεν διδασκονται πλεον ιδεωδη, τελεια και παυλα. Πριν απο 40 χρονια η μητερα μου, για παραδειγμα, διδασκοταν ξεχωριστο μαθημα 'λογικης', ναι, λογικης, στο λυκειο ενος μικρου χωριου του νομου Σερρων, και τωρα αυτο ειναι στην καλυτερη περιπτωση μερος, μονο, του εισαγωγικου μαθηματος της φιλοσοφιας, και μονο στα προγραμματα των κοινωνικων επιστημων, και μονο στις χωρες οπου οι σπουδες διαρκουν 4, και οχι 3 χρονια, π.χ. Αμερικη. Αυτα κατ' αντιπαραβολη με την παμπλουτη Ελβετια, οπου, οπως λετε και δεν το γνωριζα, διδασκονται τα ωροσκοπια. Συγχαρητηρια στην πεφωτισμενη Ευρωπη. Αν προκειται για μεθοδευμενη ή οχι αποβλακωση των πολιτων, αυτο το αφηνω στην κριση σας.

Και τωρα στους καπατσοπονηρους (ο ορος ειναι απολαυστικοτατος) και στον δευτερο αλυτο γριφο που θετετε. Ως προς το (1) εχω να πω οτι δεν καταφεραν να εγκλωβισουν μονο τους "λιγουρηδες", αλλα και τους ολιγαρκεις (το κριτηριο εδω ειναι αυτο που θεσατε, η ταση για καταναλωση). Και οι δυο, ας πουμε, 'τυποι' ανθρωπων ειναι σχεδον αδυνατον να βρουν τον απαραιτητο ελευθερο χρονο για να αποκτησουν ή να διατηρησουν και ενα ελευθερο μυαλο. Δεν εχει σημασια, δηλαδη, εν τελει αν ο λογος ειναι η καταναλωτικη μανια για τους μεν, ή κατι αλλο για τους δε. Θεωρω οτι ανηκω στους δευτερους (επισης εργενης), παρ' ολα αυτα σπανιως βρισκω την ευκαιρια να θρεψω τον νου μου με κατι πνευματικα ανωτερο απο τα τετριμμενα που χρειαζομαι για να βγαζω τα προς το ζειν. Οποτε, ο πατερ φαμηλιας που αναφερατε ειναι απλα καταδικασμενος να επιβιωνει, οχι να ζει και να βιωνει με νοημα.

Ο συνδυασμος των (1) και (2) φαινεται να ειναι ανικητος για τον μεσο ανθρωπο. Γι' αυτο ακριβως και ειπα στο προηγουμενο μου σχολιο οτι η μελετη του παρελθοντος, και κατ' επεκταση η ενναλακτικη προταση ζωης που πιθανον αυτη μπορει να γεννησει, πρεπει να ξεκινησει απο τους σοφους αυτου του κοσμου, που ως επι το πλειστον ειναι καποιας ηλικιας και εχουν την πολυτελεια περισσοτερου ελευθερου χρονου. Μη περιμενουμε ο μεσος υπαλληλος της ταδε πολυεθνικης, ο στιμμενος σαν τη λεμονοκουπα, να βρει ξαφνικα το χρονο, τη θεληση και το καθαρο μυαλο να οραματιστει και να επιδιωξει τη νεα κοσμοθεωρια που θα σωσει την ανθρωποτητα απο τα βαμπιρ και τους καπατσοπονηρους. Αν ηταν τοσο ευκολο, θα το ειχαν καταφερει και οι δουλοπαροικοι του μεσαιωνα στα διαλειμματα της πολιορκιας της Ιερουσαλημ κατα την Πρωτη Σταυροφορια. Για τους 'ψιλιασμενους' με λιγη φαντασια, η αναλογια δεν ειναι και τοσο τραβηγμενη. Ειμαστε το ιδιο, ισως, ανελευθεροι με τοτε.

Καλη μελετη και καλη δυναμη.