Τετάρτη, 13 Οκτωβρίου 2010

Το όνομα Ρωμηός και η ιστορική του σημασία

Περί Ρωμηού ο λόγος...

Συζητήσεις πολλές προκάλεσε το άρθρο του πρώην Πρόεδρου της Δημοκρατίας κ. Χρήστου Σαρτζετάκη περί «Ελληνικής Αυτοσυνειδησίας και Εθνικής Ανόρθωσης».

Θετική ήταν στη μεγάλη πλειοψηφία η υποδοχή που είχαν οι επισημάνσεις του κ. Σαρτζετάκη. Κάποιες ενστάσεις προκάλεσε η θέση του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίες ότι οι ονομασίες «Ρωμηός» είναι αποβλητέες από το λεξιλόγιο μας ως εθνικά απαράδεκτες.

Δύο από τις αντίθετες απ' αυτήν την εκτίμηση απόψεις εξέφρασαν με επιστολές τους ο γνωστός ιερωμένος, καθηγητής Γεώργιος Δ. Μεταλληνός, και ο φιλόλογος Χρ. Δάλκος, από διαφορετική όμως καθένας πλευρά. Ο κ. Σαρτζετάκης, υπ' όψιν του οποίου θέσαμε τα κείμενα τους, επανέρχεται με πολυσήμαντες αναφορές που αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα. Ο διάλογος που ανοίγει ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας για ένα σημαντικό θέμα, που στις μέρες που βιώνουμε έχει μεγάλη αξία για το ποιοι είμαστε, αποδεικνύεται χρήσιμος, αρκετά κατατοπιστικός και με επιχειρήματα, και ο αναγνώστης πλέον έχει εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία για να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα.

π. Γεώργιος Μεταλληνός

Για το όνομα Ρωμηός (= Ρωμαίος) υπάρχει μεγάλη σύγχυση, σ' εκείνους φυσικά που ερασιτεχνικά ασχολούνται με την ιστορία, ενώ όσοι έχουν τις επιστημονικές προϋποθέσεις μπορούν να κατανοήσουν την έννοια και ιστορική σημασία των εθνικών μας ονομάτων.

Το όνομα «Έλλην» είναι το κυριότερο όνομα του έθνους των Ελλήνων. Η έννοια του όμως ποικίλλει κατά περιόδους και άλλοτε είναι φυλετική και άλλοτε εθνική ή πολιτιστική ή θρησκευτική, στους τελευταίους δε αιώνες καθαρά εθνική.

Είναι όμως γεγονός ότι (κατά τον Αριστοτέλη) αρχαιότερο είναι το όνομα Γραικός για το έθνος μας και με αυτό μας ονόμαζαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι. Από τον 8ο αιώνα (Καρλομάγνος και το περιβάλλον του) το ανατολικό μέρος της αυτοκρατορίας («Βυζάντιο») ονομαζόταν Γραικία και οι κάτοικοι της Γραικοί, αλλά με μειωτική έννοια (αιρετικοί και κίβδηλοι).

Το υβριστικό αυτό υπόβαθρο διατήρησε το όνομα αυτό στα χείλη των δυτικών ως τον αιώνα μας. Ενώ λοιπόν καυχόμεθα και για το όνομα μας αυτό (Γραικοί), όταν χρησιμοποιείται σε δυτικά κείμενα (παλαιότερα), πρέπει να γνωρίζουμε την αληθινή του σημασία.

Το όνομα Γραικός στη Δύση, από τον 8ο αιώνα, δηλώνει τον μη γνήσιο Ρωμαίο, διότι το όνομα Ρωμαίος διεκδικούσε ο φραγκολατινικός κόσμος.

Το 962 ιδρύθηκε από τους απογόνους του Καρλομάγνου, του μεγαλύτερου εχθρού του Ελληνισμού, η «Αγία Ρωμαϊκή αυτοκρατορία του γερμανικού έθνους», υποκαθιστώντας (θεωρητικά) την Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης - Κωνσταντινουπόλεως.

Η Ενωμένη Ευρώπη, υπό την (πραγματική) ηγεσία της Γαλλίας (Φραγκίας) και της Γερμανίας (Τευτονίας), δηλαδή των Φραγκολατινικών εθνοτήτων (οι σημερινοί Άγγλοι είναι οι Νορμανδοφράγκοι και οι λαοί της Κεντρικής Ευρώπης οι Λομβαρδοφράγκοι), δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς τη διάλυση της Αυτοκρατορίας της Νέας Ρώμης - Ρωμανίας. Ρωμανία ονομαζόταν η αυτοκρατορία που εκτεινόταν αρχικά σ' Ανατολή και Δύση.

Είναι γεγονός ότι το όνομα Ρωμαίος γενικεύθηκε στην (αρχαία) Ρωμαϊκή αυτοκρατορία το 212 (Constitutio Antoniniana του Καρακάλλα). Από το 330 όμως (εγκαίνια Νέας Ρώμης) η αυτοκρατορία γίνεται χριστιανική και ελληνική (πλήρης εξελληνισμός από τον Ιουστινιανό ως τον Ηράκλειο, 6ος - 7ος αι.). Μη λησμονούμε ότι και η Παλαιά Ρώμη (της Ιταλίας) έλαβε όνομα ελληνικό (Ρώμη), τον 4ο δε αιώνα π.Χ. ονομαζόταν «πόλις ελληνίς» (Ηρακλείδης ο Ποντικός). Το 330 η νέα πρωτεύουσα της νέας χριστιανικής αυτοκρατορίας (Μ. Κωνσταντίνος) ονομάσθηκε (όχι Κωνσταντινούπολη αλλά) Νέα Ρώμη, διότι η Παλαιά Ρώμη μεταφέρθηκε ολόκληρη στην ελληνική Ανατολή (Translatio Urbis). Το όνομα Κωνσταντινούπολη θα της δοθεί ταυτόχρονα προς τιμήν του ιδρυτή της.

Στη Β' Οικουμενική Σύνοδο (380, κανόνας γ') και στη Δ' (451, καν. 28) λέγεται ρητά ότι «εικότως» έλαβε η νέα πρωτεύουσα ίσα «πρεσβεία» με την Παλαιά Ρώμη, «διά το είναι αυτήν Νέαν Ρώμην».

Γι' αυτό όλοι οι αυτοκράτορες, Έλληνες εκ καταγωγής στη συντριπτική τους πλειονότητα, ως τον ουσιαστικό νεοέλληνα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο (+1453), θα ονομάζονται και θα αυτοκαλούνται «αυτοκράτορες των Ρωμαίων». Γιατί;

Από το 330 το όνομα της Αυτοκρατορίας της Νέας Ρώμης είναι Ρωμανία. Το όνομα αυτό αναφέρεται ήδη τον 4ο αιώνα από τον Μ. Αθανάσιο. Το όνομα Βυζάντιο για το κράτος θα εμφανιστεί για πρώτη φορά σε φράγκους συγγραφείς -Ιερώνυμος Βολφ- το 1562. Πριν από το έτος αυτό ΠΟΤΕ δεν ονομάσθηκε η αυτοκρατορία ΒΥΖΑΝΤΙΟ.

Οι κάτοικοι του κράτους ονομάζονται Ρωμαίοι, μολονότι πολιτιστικά είναι ΟΛΟΙ Έλληνες και πνευματικά Ορθόδοξοι. Ελληνισμός - Ρωμαϊκός κρατικός φορέας και Ορθοδοξία είναι τα συστατικά μεγέθη της Νέας Αυτοκρατορίας. Βέβαια, το κυρίαρχο στοιχείο της αυτοκρατορίας είναι οι εκ καταγωγής (φυλετικά, δηλαδή) Έλληνες.

Το όνομα Ρωμαίος ήταν λοιπόν κρατικό, σε μια αυτοκρατορία που ήταν πολιτιστικά (γλώσσα, παιδεία) απόλυτα ελληνική, και όχι φυλετικά, επειδή δε η Κωνσταντινούπολη Νέα Ρώμη δια των Αγίων της έγινε προπύργιο της Ορθοδοξίας, το όνομα Ρωμαίος σημαίνει, τελικά, Ορθόδοξος -πολίτης της Νέας Ρώμης (όχι της Παλαιάς, που έγινε το κέντρο του Παπισμού από τον 11ο αιώνα -σχίσμα).

Αυτό ομολογούν οι Ορθόδοξοι και Έλληνες Πατριάρχες της Ανατολής στον διάλογό τους με τους Αγγλικανούς Ανωμότους τον 18ο αιώνα (1716 -1725). «...πάλαι μεν Ελλήνων, νυν δε Γραικών και Νέων Ρωμαίων δια την Νέαν Ρώμην καλουμένων». Οι Έλληνες δηλαδή, μαζί με όλους τους Ορθοδόξους της Εθναρχίας (που ήταν συνέχεια της «Βυζαντινής» Αυτοκρατορίας), ονομάζονται εδώ Γραικοί, διότι έτσι μας ονόμαζαν από τον 8ο αιώνα οι Ευρωπαίοι (Grec, Grieche, Greco), και νεο-Ρωμαίοι, ως πολίτες και πνευματικά τέκνα της ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ν. Σπηλιάδης (στενός συνεργάτης του Καποδίστρια) στα Απομνημονεύματα του λέγει ότι ο Ι. Καποδίστριας ήθελε να δημιουργήσει «Νεορωμαϊκήν αυτοκρατορία» (ανακοίνωση καθηγ. Π. Χριστόπουλου), δηλαδή να αναστήσει την Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης - Κωνσταντινούπολης, που φυσικά δεν το ενέκρινε η Ευρώπη των απογόνων του Καρλομάγνου.

Το όνομα Ρωμαίος, συνεπώς, αν μέχρι το 330 μπορεί να θεωρηθεί κατά κάποιο τρόπο όνομα δουλείας και υποταγής, από το έτος εκείνο για τους Έλληνες όνομα τιμής και δόξας, αφού μόνο αυτό (και όχι το ανύπαρκτο ως κρατικό, μέχρι το 1562, Βυζάντιο) χαρακτηρίζει την αυτοκρατορία μας και τη θέση μας σ' αυτήν. Ρωμηά ήταν η Αθηναία Βασίλισσα Ευδοκία (5ος αι.), Ρωμηά και η (κυβερνώσα) αυτοκράτειρα Ειρήνη, πάλι Αθηναία, τον 8ο αι. Στην Αθήνα ήλθε και ο Ρωμαίος αλλά Έλληνας Μακεδόνας, Βασίλειος Β΄ ο Βουλγαροκτόνος, για να προσκυνήσει την Παναγία την Αθηνιώτισσα στον Παρθενώνα. Είναι τραγικό, αλήθεια, αυτό που λειτούργησε ιστορικά ως σύνθεση ευεργετική για το Έθνος - Γένος μας, εμείς οι δυτικοθρεμμένοι Νεοέλληνες να το εκλάβουμε ως αντίθεση.

Το όνομα Ρωμαίος όμως φανερώνει την ταύτιση Ελληνισμού και Ορθοδοξίας. Ρωμαίος σημαίνει τελικά Ορθόδοξος Χριστιανός, ενώ το Έλλην, από τη Γαλλική Επανάσταση και μετά, μπορεί να σημαίνει μόνο τον αρχαιολάτρη τύπου Γεμιστού-Πλήθωνος ή και τον τέκτονα-εκδυτικισμένο και Φραγκόφιλο. Όταν, συνεπώς, απορρίπτεται ή και πολεμάται το όνομα Ρωμαίος - Ρωμηός, πρέπει να ερευνάται και η αιτία, η προέλευση δηλαδή της πολεμικής. Είναι απλώς ανιστόρητη αρχαιολατρία, δυτική επίδραση ή και πολεμική κατά της Ορθοδοξίας;

Ως Ρωμαίοι οι Έλληνες δηλώνουμε τον σύνδεσμο του Έθνους μας με την ορθόδοξη, αγιοπατερική παράδοση και την ορθόδοξη ταυτότητα μας.

Γι' αυτό έχουμε τη συνείδηση ότι εθνικά-φυλετικά είμαστε Έλληνες ή (και) Γραικοί (όλα δικά μας είναι), πνευματικά, όμως, δηλαδή στην πίστη μας είμαστε Ρωμαίοι-Ρωμηοί, δηλαδή Ορθόδοξοι Χριστιανοί και όχι εξωμότες Γραικύλοι και «γενίτσαροι» προς την Οθωμανική Ανατολή (Τουρκιά) ή την αλλοτριωμένη Δύση (Φραγκιά).

Όταν οι πατέρες μας στη διάρκεια της δουλείας έλεγαν για κάποιον Έλληνα: ετούρκευσε ή εφράγκευσε, σήμαινε: χάνοντας την ορθόδοξη πίστη του έπαυσε να είναι και Έλληνας. Αυτά, βέβαια, ως τον 19ο αιώνα.

Στο σύγχρονο ελληνικό κράτος, όπως άλλωστε και στο «Βυζάντιο», νομικά, Έλληνας μπορεί να είναι οποιοσδήποτε, ανεξάρτητα από την καταγωγή του, ως πολίτης του κράτους, προστατευόμενος συνταγματικά -και πολύ ορθά- από τους νόμους.

Αναδημοσίευση από το Παρόν - Ημερομηνία δημοσίευσης: 10-10-10

 

Το ανωτέρω κείμενο περιέχεται επίσης στο βιβλίο του π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού, Παγανιστικός Ελληνισμός ή Ελληνορθοδοξία;, Αρμός, 2003

Σχετική Βιβλιογραφία: Παν. Κ. Χρήστου, Οι περιπέτειες των Εθνικών Ονομάτων των Ελλήνων, Θεσσαλονίκη, Κυρομάνος, 2003 - π. Ιωάννου Σ. Ρωμανίδου, Ρωμηοσύνη: Ρωμανία, Ρούμελη, Θεσσαλονίκη, Πουρνάρας Π. Σ., 2002 - π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού, Ελληνισμός Μετέωρος: Η Ρωμαίικη ιδέα και το όραμα της Ευρώπης, Αθήνα, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, 1999 - του ίδιου, Πολιτική και Θεολογία, Κατερίνη, Τέρτιος, 1990

Σχετικά βίντεο:

  1. Προσεγγίσεις - Μεταλληνός - Τα εθνικά μας ονόματα - 13 Μαϊ 08
  2. Προσεγγίσεις - Μεταλληνός - Ρωμανία, η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης και οι πολίτες της - 12 Μαΐ 09


Share/Save/Bookmark

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

Όταν δεν έχουμε ξεκαθαρίσει εμείς οι ίδιοι τα θέματα της εθνικής ταυτότητας τότε πως θα αμυνθούμε έναντι αυτών που μας την αρνούνται δηλ. των μηδενιστών;

Κάποτε είχα κάνει μια εμπειρική έρευνα και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι έχουμε βιώσει 13 ιστορικές περιόδους και ότι η κάθε περίοδος μας έχει αφήσει κι από ένα χαρακτηριστικό. Κοινώς ''αποτελούμαστε'' ή ως λαός συντιθέμεθα από το σύνολο όλων αυτών των περιόδων.

Αντί λοιπόν να αποδεχτούμε τον εαυτό μας τρωγόμαστε ακόμη για το τι είμαστε. Αν είμαστε Έλληνες ή Ρωμιοί αν είμαστε χριστιανοί ή Έλληνες και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο.

Είμαστε αυτό που είμαστε και προσωπικά εμένα μου αρέσει αυτό που είμαι.